De afgelopen eeuw hebben wetenschappers een steeds beter beeld gekregen van de werking van onze hersenen, mede door nieuwe technieken om letterlijk in ons brein te kijken. Een vogelvlucht door de geschiedenis van het hersenonderzoek. Hoe neurowetenschappers en cognitieve psychologen elkaar vonden in een zeeslak.

Tot aan het eind van de achttiende eeuw wist men nog bar weinig over de anatomie van het brein. Wetenschappers gingen er vanuit dat de hersenen bestonden uit lange, in elkaar doorlopende netwerken, maar niemand had een idee hoe die eruit zagen en waaruit ze waren opgebouwd. Door de ontwikkeling van betere microscopen konden wetenschapper vanaf begin negentiende eeuw steeds nauwkeuriger de kleine onderdelen van het lichaam in kaart brengen. Dit leidde rond 1840 tot de celtheorie: het idee dat alle organismen – dus ook de hersenen – opgebouwd zijn uit cellen.

Een stap verder werd eind negentiende eeuw gezet door de Spanjaard Ramon y Cajal, die wordt beschouwd als de vader van de ‘neurondoctrine’, het idee dat ons brein bestaat uit losse cellen, neuronen. Door de hersencellen met een nieuwe techniek zwart te kleuren, kon hij ze gedetailleerd onder de microscoop bekijken. Zo zag hij dat neuronen aan het uiteinde een verdikking hebben, die niet direct contact maken met cellen ernaast. Het brein was dus geen continu netwerk, zoals lang was gedacht. De cellen communiceren met elkaar door middel van chemische boodschapperstoffen, neurotransmitters.

Hersencellen (neuronen) zitten niet aan elkaar vast. Tussen de cellen zit een kleine ruimte, die we synaps noemen. Deze synaps kan zich vullen met een stofje, bijvoorbeeld serotonine of dopamine. Zo’n stofje heet een neurotransmitter, omdat hij ervoor zorgt dat de hersencellen ondanks de ruimte ertussen nu wel met elkaar kunnen communiceren. Vanwege die functie spreken we ook wel van een boodschapperstofje. Na verloop van tijd wordt een neurotransmitter opnieuw opgenomen door de hersencellen. Medicijnen als antidepressiva proberen dat te voorkomen, zodat het stofje langer in de synaps blijft om zijn werk te doen.

Herinneringen aan je oma

In 1949 kwam de Canadese psycholoog Donald Hebb met een opzienbarende theorie. Hij kon het nog niet met experimenten bewijzen, maar veronderstelde dat als cel A dicht genoeg bij cel B is om deze te prikkelen en als dit vaak genoeg gebeurt, er een bepaald proces plaatsvindt in beide cellen, dat ervoor zorgt dat cel A cel B makkelijker en efficiënter kan stimuleren. Zij vormen zo een netwerk. Later ontdekte men dat in dit soort netwerken herinneringen, kennis en vaardigheden liggen opgeslagen. Dit kunnen expliciete herinneringen zijn aan je oma of motorische vaardigheden als lopen en fietsen.

Sommige netwerken zijn klein en te relateren aan tamelijk specifieke dingen, zoals de herinnering aan je eerste schooldag of de geur van pas gemaaid gras. Andere netwerken zijn groter en gerelateerd aan bredere functies, zoals het herkennen van gezichten, het leren van een taal of het oplossen van een moeilijk probleem. Voor dergelijke complexe taken zijn vele verschillende netwerken samen verantwoordelijk. Zoals verschillende orkestleden samenspelen om de vierde symfonie van Brahms ten gehore te brengen, zo werken vele netwerken samen om bijvoorbeeld een brief aan een geliefde te schrijven. Netwerken voor geheugen, taal, emotie en motoriek werken intensief samen om gedachten en gevoelens onder woorden te brengen en op papier te zetten.

Omgeving en gedrag

Ondertussen bestond er nog een kloof tussen neurowetenschappers, die zich richtten op de anatomie van het brein, en psychologen, die zich onder meer bezighielden met cognities, de verzamelterm voor functies als denken, taal, waarnemen en geheugen. De psychologie stond in de eerste helft van de twintigste eeuw nog sterk onder invloed van het behaviorisme. Die wetenschappelijke stroming wilde louter uitspraken doen op basis van observaties van de omgeving en het gedrag. Er werd gezocht naar relaties tussen prikkels uit de omgeving (stimuli) en het daaropvolgende gedrag (respons).

Klassiek conditioneren zoals Pavlov dat deed bij zijn honden. In stap 4 zie je de typische Pavlov-reactie: de hond is (in stap 3) de bel en het eten zo met elkaar gaan associëren, dat hij al gaat kwijlen als hij de bel hoort.

Het bekendste voorbeeld is de Russische Ivan Pavlov, die zijn hond het verband leerde tussen een stuk vlees en een belletje. Na verloop van tijd begon zijn hond al te kwijlen bij het horen van dat belletje: de Pavlov-reactie. Voor deze psychologen en gedragswetenschappers was het dus niet van belang wat iemand dacht. Dat was niet observeerbaar en dus moeilijk te onderzoeken. Met het in kaart brengen van verschillende soorten relaties tussen stimulus en respons bleek een groot deel van ons gedrag te verklaren en te voorspellen.

Toch was deze manier van onderzoeken niet voor iedereen bevredigend. In 1948 vond in Californië een symposium plaats over gedragen en hersenen. De psycholoog Karl Lashley sprak hier over de tekortkomingen van het behaviorisme. Hiermee kon je geen onderzoek doen naar bijvoorbeeld taal, plannen, probleemoplossend vermogen of creativiteit. Allemaal essentiële aspecten van ons denken en handelen, die niet aan de buitenkant zichtbaar zijn. Het onderzoek naar cognities kon onder het behaviorisme niet tot wasdom komen.

De cognitieve revolutie

Een kleine tien jaar later schreef de taalkundige Noam Chomsky een artikel dat de cognitieve revolutie inluidde. Chomsky stelde dat het onmogelijk is om zoiets complex en creatiefs als taal door stimulus-respons-relaties te leren. Taal is namelijk productief: met een beperkt aantal woorden kunnen we een ontelbare hoeveelheid zinnen produceren. Elke zin kunnen we uitbreiden met een bijzin. Bijvoorbeeld: Jan houdt van Klaartje. Jan houdt van Klaartje, die niet van Jan houdt. Jan houdt van Klaartje, die niet van Jan houdt omdat hij haar heeft beledigd. Enzovoort. Dat is moeilijk te verklaren aan de hand van aangeleerde relaties tussen stimuli en responsen.

Het behaviorisme heeft geen antwoord op de vraag hoe het toch kan dat we zo creatief met taal omgaan dat we met een beperkt aantal woorden een oneindige hoeveelheid zinnen en verhalen kunnen vertellen: Jan houdt van Klaartje, die niet van Jan houdt omdat hij haar heeft beledigd toen hij achter het fietsenhok stiekem zoende met Els die eerst wel maar nu niet meer Klaartjes beste vriendin is omdat ze niet alleen met Jan zoende maar ook nog eens achter haar rug om roddelde over…

Vanaf die tijd is er hard gewerkt aan het in kaart brengen van de mentale processen die ten grondslag liggen aan geheugen, taal, redeneren en waarneming. De cognitieve wetenschappers wilden graag heldere, wiskundige modellen van de geest ontwikkelen. Ze legden zichzelf daarom een aantal beperkingen op. Zo besteedden ze bewust weinig aandacht aan emoties, aan de brede context van het denken, zoals culturele en historische invloeden en – vreemd genoeg – aan de hersenen. Het wiskundig model van het denken was belangrijker dan wat er in de hersenen gebeurde. De cognitieve wetenschap van die tijd noemen we dan ook wel de wetenschap van de dry mind.

Het brein in beeld

Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw probeerden de Scandinavische wetenschappers Niels Lassen, David Ingvar en Erik Skinhøj een nieuwe methode uit om de bloedcirculatie in het brein in kaart te brengen. Na geoefend te hebben met katten probeerden ze deze techniek in 1961 voor het eerst uit bij mensen. Ze brachten Xenon 133 – een radioactief stofje – via één van de slagaderen naar het brein. Met speciale detectoren werd de verspreiding van Xenon 133 in de hersenen gemeten. Een computer kon de veranderingen in de bloedcirculatie ten opzichte van een rustsituatie met kleuren aangeven. Er van uitgaande dat bloed naar gebieden gaat die actief zijn, geeft zo’n plaatje daarmee inzicht in welke gebieden actief betrokken zijn bij een bepaalde taak. De pixels van deze eerste afbeeldingen waren te grof om nauwkeurig hele kleine delen van het brein te kunnen zien en tussen de verschillende plaatjes zaten enkele minuten. Dus ‘live’ het brein volgen was toen nog niet mogelijk.

De afgelopen decennia zijn er verschillende technieken ontwikkeld die het brein in beeld brengen, elk met specifieke voor- en nadelen. De verschillende methoden leveren een soms frustrerende tegenstelling op voor de onderzoekers. Technieken die in milliseconden veranderingen in het brein kunnen meten zijn vaak minder precies in het lokaliseren; en methoden die anatomisch heel nauwkeurig zijn, presteren minder goed wat betreft de tijdsmeting. Wetenschappers en techneuten werken nu aan technieken die deze eigenschappen verenigen.

Het brein in beeld

In 1895 ontdekte de Duitse natuurkundige Wilhelm Röntgen dat met hoogfrequente electromagnetische stralen bepaalde structuren van de inwendige mens te zien zijn. Op basis van deze techniek is zo’n veertig jaar geleden de zogenaamde CT-scan ontwikkeld. Een CT-scan maakt gebruik van de absorptie van röntgenstralen door het weefsel. Sommige delen absorberen meer dan anderen en op deze manier is een goede driedimensionale kaart van het brein te maken. Op dit moment wordt er door ziekenhuizen en universiteiten meer gebruik gemaakt van de MRI-scan om het brein in beeld te krijgen. Een MRI-scan maakt gebruik van de magnetische straling van het hersenweefsel. Een MRI-scan kan gedetailleerdere afbeeldingen maken dan een CT-scan en produceert geen schadelijke straling. MRI- en CT-scans kunnen mooie plaatjes van het brein, maar geven geen inzicht in het actieve brein.

De eerste techniek om het actieve brein te registreren is het electro-encefalogram of e.e.g. geweest. Electroden, bevestigd op de schedel, nemen de elektrische activiteit van het brein waar. Het e.e.g. is in staat hele snelle veranderingen in elektrische activiteit waar te nemen, maar kan dit alleen van delen van het brein die dicht tegen de schedel aanliggen.

Twee technieken die veranderingen zowel aan de oppervlakte als diep in het brein kunnen waarnemen zijn de PET-scan en de functionele MRI of fMRI. Beide registreren de doorbloeding van het brein. Zoals alle cellen in ons lichaam hebben hersencellen ook brandstof nodig om goed te functioneren. Voor neuronen is glucose de belangrijkste brandstof. Dat wordt vervoerd door het bloed. Waar zich meer bloed bevindt, zijn de neuronen dus meer actief. Door mensen specifieke taakjes te geven en vervolgens te kijken waar in het brein zich de meeste activiteit plaatsvindt, kunnen onderzoekers nu – zonder twintig jaar te hoeven wachten – verbanden leggen tussen hersenen en mentale processen.

Zeeslak

Op 17 juli 1990 verklaarde president George Bush senior de jaren negentig tot het Decade of the brain. Hij riep op de krachten te bundelen om het inzicht in de drie pond wegende massa van ineengestrengelde hersencellen te vergroten, waardoor er betere behandelmethoden komen voor aandoeningen als depressie, drugsverslaving en Alzheimer.

Mede door meer overheidsfinanciering konden wetenschappers vanuit verschillende disciplines beter en intensiever samenwerken. De cognitiewetenschap begon zich meer rekenschap te geven van de eigenschappen van het brein. Ze probeerde neurotransmitters, hormonen en andere (vloei)stoffen mee te nemen in hun soms erg formele en strakke modellen. De wetenschap van de dry mind werd zo de wetenschap van de wet mind. Neurowetenschappers kregen meer aandacht voor de complexiteit van cognitieve functies en pasten hun soms wat te simpele neurale modellen hieraan aan.

Een kijkje in de diepe en duistere herinneringen van… een zeeslakje?

In het laatste jaar van het hersendecennium ontving de Amerikaanse neurowetenschapper Eric Kandel de Nobelprijs voor Geneeskunde voor zijn onderzoek naar de moleculaire werking van het geheugen. Volgens velen is zijn werk hét voorbeeld van neurocognitief onderzoek dat het moleculaire niveau verbindt met het psychologische niveau. Door onderzoek te doen met een zeeslak die een relatief simpel zenuwstelsel heeft met grote neuronen, kon hij in kaart brengen wat er op celniveau gebeurt bij het opslaan van een nieuwe herinnering. De ideeën van Hebb bleken te kloppen. Specifieke en herhaalde stimulatie zorgt voor veranderingen tussen neuronen, waardoor netwerken ontstaan.

Wetenschappers konden voor het eerst echt zien hoe een cognitief proces – het opslaan van een nieuwe herinnering – leidt tot een feitelijke verandering in onze hersenen. Een mijlpaal in het hersenonderzoek en de brug tussen neurowetenschappers en cognitieve psychologen…

Noot: dit artikel werd eerder gepubliceerd op Kennislink

Even voorstellen:

Max van der Linden heeft  psychologie,  wetenschaps- en technologiedynamica aan de Universiteit van Amsterdam gestudeerd. Vanaf 1998 doceert hij psychologie en psychobiologie aan diverse universitaire instituten. De tijd die hij nog overhoud naast het geven van onderwijs en het zorgen voor zijn dochter, besteedt hij aan schrijven. Het meeste plezier heeft hij beleefd aan het schrijven van zijn twee boeken. Begin 2006 verscheen een introductie in de cognitieve neurowetenschap: Hersenen en gedrag, evolutie, biologie en psychologie. Voorjaar 2009 is zijn eerste kinderboek verschenen: Een avontuurlijke reis door je hoofd, zo werken je hersenen.

Op dit moment (2010) schrijft hij een proefschrift over de geschiedenis van diepe hersenstimulatie bij psychiatrische aandoeningen.

www.maxvanderlinden.com

Artikel van auteur:
De toekomst van het brein
De ontdekking van het brein

Boeken van auteur:

Hersenen en gedrag Max van der Linden

Hoe werkt ons brein en hoe stuurt ons brein gedrag aan? In Hersenen en gedrag wordt een helder overzicht gegeven van de huidige stand van zaken in het onderzoek naar dit onderwerp. Ook uniek is dat de vraag aan de orde komt waarom ons brein zich zo heeft ontwikkeld. Er is daarom veel aandacht voor de evolutionaire achtergrond van de diverse functies van de hersenen. Het boek begint met een beknopte geschiedenis van de cognitieve neurowetenschap. Vervolgens worden de principes van de evolutionair…

Een avontuurlijke reis door je hoofd Max van der Linden

Bo’s moeder ligt al drie jaar in coma. Het lijkt alsof zijn moeder slaapt, maar Bo weet heus wel dat ze niet zomaar ineens wakker wordt. Hij begrijpt er dan ook niks van dat hij om de dag naar het ziekenhuis moet om zijn moeder te vertellen over school en zijn vriendjes, want ze zegt toch nooit iets terug. Als Bo op een dag uit verveling wat door het ziekenhuis gaat wandelen, belandt hij op een geheime afdeling. Daar ontmoet hij dr. Gnostis, die alles weet over de werking van de hersenen en bezig…

gerelateerde resultaten:

Hersenonderzoek anno nu richt zich vooral op de flexibiliteit van ons brein, met op de achtergrond de relatie tussen aanleg en omgeving. Dit leidt tot nieuwe toepassingen, zoals elektroden in het brein en medicijnen op basis van je genetisch en neurofysiologische profiel. Toch moeten we uitkijken voor een te nauwe blik. Alsof je zegt dat alleen het rechterbeen van Ruud van Nistelrooij scoort, in plaats van zijn hele lichaam en geest, met jarenlange opvoeding, training en de bruine boterhammen van zijn moeder.

Eén van de toverwoorden van de hedendaagse cognitieve neurowetenschap is neuroplasticiteit, hetgeen inhoudt dat de contacten tussen neuronen veranderen als gevolg van nieuwe ervaringen. Of anders gezegd: de netwerken in onze hersenen blijken sterk veranderbaar. Bekend was al dat de meeste aspecten van ons denken en doen in ons brein zijn verspreid over een groot aantal netwerken. Hoe complexer de vaardigheden, des te meer ze zijn verspreid over het hele brein. Wel zijn sommige gebieden meer betrokken bij bijvoorbeeld taal en andere bij het geheugen. Zo volgt visuele informatie een tamelijk strakke route die goed in kaart is gebracht.

Nu blijkt dat de meest kenmerkende eigenschap van het brein is dat het zich continu aanpast aan veranderingen in de omgeving. Het brein is een zeer adaptief orgaan, dat dag in dag uit reageert op nieuwe input. Het registreert, slaat op, past oude denkpatronen en herinneringen aan, zorgt voor andere reacties en wikt en weegt. Dat brengt allemaal veranderingen op het niveau van neuronen met zich mee. Netwerken leggen nieuwe contacten. Soms voorzichtig, maar bij herhalende stimulatie ontstaan stevige nieuwe connecties. Een mooi boek, een gesprek dat nieuwe inzichten oplevert, oefenen op de piano, allemaal zorgen ze voor nieuwe contacten tussen relevante neuronen.

Het brein waarmee je nu rondloopt is niet hetzelfde brein als waarmee je bent geboren. Door wat je meemaakt en ervaart verandert je brein voortdurend. Dat geldt niet alleen voor de delen die verantwoordelijk zijn voor je geheugen. Je grijze massa is voortdurend in beweging.

Concertviolist

Voorheen dacht men dat deze plasticiteit voorbehouden was aan (jonge) kinderen, maar het wordt steeds duidelijker dat dit – tot een zekere hoogte – ook voor volwassenen geldt. Verwacht alleen niet dat het nog mogelijk is om op dertigjarige leeftijd een carrière te kunnen beginnen als concertviolist als je daarvoor nooit een viool hebt aangeraakt. Maar een goed amateurniveau is met veel uren oefenen nog haalbaar. Als een gezin met jonge kinderen naar het buitenland verhuist, spreken de kinderen na een paar jaar vloeiend de nieuwe taal. De ouders die dagelijks braaf woordjes repeteren en de grammatica proberen te begrijpen, zullen na een paar jaar de taal ook voldoende spreken, maar nooit met het gemak van hun kinderen doen.

Een brein op een stokje

Recent hersenonderzoek en nieuwe manieren om het brein in beeld te brengen hebben gezorgd voor een beter inzicht in de dynamische en adaptieve eigenschappen van het brein. Maar elk voordeel heeft zijn nadeel. Het gevaar is dat de natuurwetenschappelijke, reductionistische benadering van hersenen en gedrag zorgt voor blinde vlekken. We lijken dan niet meer dan een brein op een stokje. Bijna alle experimenten worden uitgevoerd op volwassen mensen die één of ander computertaakje dienen te doen in een steriel lab, terwijl er gegevens over hun brein worden verzameld.

Dat levert een beperkt beeld op. Er is minder aandacht voor de ontwikkeling van het brein in een lichaam dat zich in een sociale omgeving bevindt. Het is alsof je zegt dat het rechterbeen van Ruud van Nistelrooij scoort en niet zijn hele lichaam en persoon met jaren ontwikkeling, training en bruine boterhammen van moeder Van Nistelrooij achter de rug.

In de psychologie is er veel discussie over welke eigenschappen nu zijn aangeboren of aangeleerd: het nature versus nurture-debat. Eigenlijk is het een beetje vreemd dat we het daar nog steeds over hebben. Uit onderzoek is ondertussen namelijk duidelijk gebleken dat bij elke eigenschap – van inparkeren tot agressie – zowel je ervaringen als je genetische blauwdruk een rol spelen.

Complexer en persoonlijker

Het is moeilijk om voorspellingen te doen, maar uitgaande van de huidige ontwikkelingen valt wel iets zinvols te zeggen over de nabije toekomst. De hoeveelheid informatie die geanalyseerd kan worden, neemt nog steeds toe. Snellere computers en een wereldwijde database met gegevens dragen hieraan bij. We kunnen hierdoor complexere vragen stellen. Het wordt mogelijk om uitgebreidere modellen te ontwikkelen en te toetsen om de complexe relaties tussen genen, hersenen en de omgeving beter in kaart brengen.

Dit maakt de ideeën over hersenen ook veel dynamischer. De aandacht voor de levenslange verandering van het brein neemt toe. En zeker ook de rol van de omgeving daarin. Hoe werken hersenen en omgeving samen in het ontwikkelen van bepaalde stoornissen, zoals depressie of verslaving? Wanneer ontwikkelen kinderen bepaalde vaardigheden? Sommige dingen kunnen kinderen nog niet, gewoon omdat bepaalde delen van het brein nog niet rijp zijn.

Met name de prefrontale cortex is nog niet goed ontwikkeld bij jonge kinderen. Deze is onder andere van belang bij strategisch toekomstgericht gedrag. Als iemand een klein kind een snoepje voorhoudt en voorstelt dat als hij dit snoepje nu niet neemt hij er morgen drie krijgt, dan kiezen de meeste kinderen toch voor nu een snoepje. Ze kunnen nog niet overzien dat nu een impuls onderdrukken op de lange termijn meer oplevert. Welke factoren zorgen op welk moment voor optimale ontwikkeling van deze gebieden?

Kinderen – ook pubers – kunnen niet goed de gevolgen van hun daden overzien. Dat is ook één van de redenen waarom we kinderen die een crimineel feit hebben begaan niet op dezelfde manier berechten en straffen als volwassenen.

Mens, dier en cyborg

Veel onderzoek wordt gedaan met behulp van experimenten met dieren. Wetenschappers zijn steeds beter in staat om proefdieren zo aan te passen dat ze de rol van heel specifieke moleculaire systemen in gedrag kunnen onderzoeken. Zo kunnen ze een bepaalde stof of receptor in het brein uitschakelen en zien wat dit voor effecten heeft op gedrag. De grens tussen mens en dier is hierbij aan het vervagen. Er zijn mondiaal al duizenden voorbeelden van dieren met DNA van mensen.

Maar niet alleen de grenzen tussen mens en dier vervagen. Ook hoogwaardige technologie dringt het brein binnen. De cyborg, de uit science fiction bekende kruising tussen een mens en een machine, is niet ver weg meer. In de geneeskunde wordt sinds enige tijd bij meerdere aandoeningen geëxperimenteerd met elektroden in het brein. Bij de ziekte van Parkinson is hier mee de meeste ervaring opgedaan, maar ook voor epilepsie, extreem obsessief compulsief gedrag en depressie ontwikkelt men elektrische behandelmethoden.

Ook in het leger kijkt men geïnteresseerd naar de ontwikkelingen in de hersenwetenschappen. Zij willen graag de ultieme soldaat: onvermoeibaar, geconcentreerd, rustig en met superzintuigen. DARPA, een Amerikaanse organisatie die defensieonderzoek stimuleert en financiert, wil nu bijvoorbeeld graag een superverrekijker ontwikkelen die de soldaat veel eerder attendeert op belangrijke veranderingen in de omgeving. Het meest revolutionaire eraan heeft niets met de verrekijker zelf te maken. Door gebruik te maken van een mobiel EEG-apparaat en nieuwe analyseprogramma’s zou de verrekijker signalen uit het brein kunnen opvangen van potentiële veranderingen in de omgeving, die de soldaat wel heeft waargenomen, maar waar hij zich nog niet bewust van is. Hierop wordt hij dan direct geattendeerd.

De ultieme soldaat is niet alleen onvermoeibaar, geconcentreerd en superscherp, maar zich ook nog eens bewust van zijn onbewustzijn.

Individuele verschillen

Al deze kennis kan er tenslotte voor zorgen dat er meer kennis en aandacht komt voor individuele verschillen. Een brein is net zo uniek als een vingerafdruk. Het meeste hersenonderzoek zoekt echter naar de grote gemene deler en verliest zo het zicht op unieke, persoonlijke kenmerken. In sommige situaties is dat geen probleem. Als we ons afvragen hoe het waarnemen van een auto in het brein wordt verwerkt, dan is zo’n algemene benadering geen probleem. Maar wanneer we ons afvragen waarom het ene antidepressivum bij de ene persoon wel werkt en bij de andere niet, dan zijn individuele verschillen heel belangrijk.

Als er op dit moment iemand bij een psychiater komt met een depressie en deze besluit met een antidepressivum te behandelen, dan is er een kans van 60 procent dat dit middel aanslaat. De bijwerkingen van zo’n antidepressivum zijn meteen merkbaar, maar de psychologische effecten kunnen tot zes weken op zich laten wachten. Werkt het niet en zijn de arts en de patiënt inmiddels zo’n zes weken verder, dan dient er een ander middel geprobeerd te worden met dezelfde problemen. Met meer kennis van iemands genetische en neurofysiologische profiel, zou in de toekomst gerichter behandeld kunnen worden. Sommige mensen zouden bijvoorbeeld heel veel baat kunnen hebben bij de moderne generatie antidepressiva, zoals Prozac, terwijl anderen daarmee juist een verhoogd risico op suïcide ontwikkelen.

Er gaat geen week voorbij of we ontdekken wel weer iets nieuws over ‘het brein’. Het is alleen jammer, dan ‘het brein’ niet bestaat. Omdat de hersenen gevormd worden door genen, hormonen en ervaringen, is het een volstrekt uniek orgaan. Hersenonderzoek richt zich daarom – noodgedwongen – vooral op gemiddelden. Maar dat hoeft niet altijd iets te zeggen over een individueel brein. En dat is een probleem, als je iets aan dat brein wilt genezen, bijvoorbeeld met antidepressiva.

De hersenwetenschappen ontwikkelen zich in een razend tempo. Ideeën over onszelf die we al jaren hadden worden overboord gegooid, terwijl andere juist bevestigd worden. Toekomstige revoluties in de hersenwetenschappen zullen diepgaande effecten kunnen hebben op mensbeeld en samenleving. Nieuwe technologieën en therapieën kunnen de manier waarop we – gezond en ziek – met elkaar omgaan veranderen. Maar naast nieuwe toepassingen kunnen ze ook een diepgaande invloed hebben op hoe we onszelf als mens beschouwen. Wat bepaalt wie we zijn? Het brein is niet de enige plaats waar we moeten zoeken voor een antwoord op deze vraag, maar is wel een essentiële schakel.

Noot: dit artikel werd eerder gepubliceerd op Kennislink

Even voorstellen:

Max van der Linden heeft  psychologie,  wetenschaps- en technologiedynamica aan de Universiteit van Amsterdam gestudeerd. Vanaf 1998 doceert hij psychologie en psychobiologie aan diverse universitaire instituten. De tijd die hij nog overhoud naast het geven van onderwijs en het zorgen voor zijn dochter, besteedt hij aan schrijven. Het meeste plezier heeft hij beleefd aan het schrijven van zijn twee boeken. Begin 2006 verscheen een introductie in de cognitieve neurowetenschap: Hersenen en gedrag, evolutie, biologie en psychologie. Voorjaar 2009 is zijn eerste kinderboek verschenen: Een avontuurlijke reis door je hoofd, zo werken je hersenen.

Op dit moment (2010) schrijft hij een proefschrift over de geschiedenis van diepe hersenstimulatie bij psychiatrische aandoeningen.

www.maxvanderlinden.com

Artikel van auteur:
De toekomst van het brein
De ontdekking van het brein

Boeken van auteur:

Hersenen en gedrag Max van der Linden

Hoe werkt ons brein en hoe stuurt ons brein gedrag aan? In Hersenen en gedrag wordt een helder overzicht gegeven van de huidige stand van zaken in het onderzoek naar dit onderwerp. Ook uniek is dat de vraag aan de orde komt waarom ons brein zich zo heeft ontwikkeld. Er is daarom veel aandacht voor de evolutionaire achtergrond van de diverse functies van de hersenen. Het boek begint met een beknopte geschiedenis van de cognitieve neurowetenschap. Vervolgens worden de principes van de evolutionair…

Een avontuurlijke reis door je hoofd Max van der Linden

Bo’s moeder ligt al drie jaar in coma. Het lijkt alsof zijn moeder slaapt, maar Bo weet heus wel dat ze niet zomaar ineens wakker wordt. Hij begrijpt er dan ook niks van dat hij om de dag naar het ziekenhuis moet om zijn moeder te vertellen over school en zijn vriendjes, want ze zegt toch nooit iets terug. Als Bo op een dag uit verveling wat door het ziekenhuis gaat wandelen, belandt hij op een geheime afdeling. Daar ontmoet hij dr. Gnostis, die alles weet over de werking van de hersenen en bezig…

gerelateerde resultaten:

Ruim een eeuw geloofden neurowetenschappers dat de hersenen van de mens en andere zoogdieren verschilden van de hersenen van andere dieren, zoals vogels. Dit geloof was deels gebaseerd op de waarneembare fysieke structuur van de neocortex, het deel van de hersenen dat verantwoordelijk is voor complex cognitief gedrag. Bij het analyseren van auditieve input stelden onderzoekers van de Universiteit van Californië, de ‘San Diego School of Medicine’ echter vast dat er in het brein van kippen een deel is dat op dezelfde wijze geconstrueerd is als dat bij zoogdieren.

Harvey J. Karten, MD, werkzaam als professor op het Department of Neurosciences aan de UCSD School of Medicine en hoofdauteur van de studie, die eind juni 2010 werd gepubliceerd in de Proceedings of the National Academy of Sciences Online Early Edition, stelde vast dat hiermee de claim van uniciteit voor zoogdieren lijkt te vervallen.  

Lange tijd werd verondersteld dat de hersenen van zoogdieren meer geëvolueerd waren dat die van andere dieren. Deze veronderstelling werd deels gebaseerd op de kenmerkende structuur van de neocortex voorhersenen – een deel van de buitenste laag van de hersenen waar complexe cognitieve functies zijn gecentreerd – bij zoogdieren.

Al 40 jaar hebben Karten en collega’s gewerkt om uit te zoeken of deze gedachte juist is. In het meest recente onderzoek, gebruikten zij moderne, geavanceerde imaging-technologieën, om een gebied van de kip hersenen – een deel van de grote hersenen (telencephalon) – dat vergelijkbaar is met de auditieve cortex van zoogdieren in beeld te brengen. Beide regio’s te behandelen auditieve taken. Ze ontdekten zo dat de celstructuur van de cortex van vogels net als die van zoogdieren was samengesteld uit gelamineerde lagen van cellen, die met elkaar zijn verbonden door smalle, radiale kolommen van verschillende soorten cellen met uitgebreide onderlinge verbondenheid. Deze vormen samen een soort microcircuitjes die nagenoeg identiek zijn aan die in de cortex van zoogdieren.

De bevindingen wijzen erop dat laminaire en zuilvormige eigenschappen van de neocortex niet uniek zijn voor zoogdieren, en dat deze ontstaan kunnen zijn uit de ontwikkeling van cellen en circuits bij gewervelde dieren, die veel eerder leefden. “Dieren, zoals vogels werden min of meer gezien als mooie automaten alleen in staat van stereotiepe activiteiten”, zegt Karten. “Maar dit soort denken vormde een ernstig probleem voor neurobiologen die de evolutionaire oorsprong van de zoogdieren cortex proberen te achterhalen. En die proberen te verklaren waar al die complexe schakelingen vandaan komen en wanneer zij voor het eerst evolueerden?” Het onderzoek levert het begin van een antwoord: dat er een gemeenschappelijke voorouder van zowel zoogdieren en vogels was, die ten minste 300 miljoen jaar geleden leefde.

Onderzoeken tonen aan dat de microschakelingen die aan de complexe gedragingen ten grondslag liggen bij veel gewervelde dieren vergelijkbaar zijn. Dit onderzoek steunt de groeiende gedachte over de stabiliteit van deze circuits tijdens de evolutie en de rol van het genoom bij het produceren van stabiele patronen. Hiermee kan de vraag verschuiven van het zoeken naar de oorsprong van de cortex van zoogdieren naar de vraag hoe en waarom gedurende de ontwikkeling veranderingen optreden in de cortex.

gerelateerde resultaten:

Wat gebeurt in het brein als een beurshandelaar zijn aandelen ziet stijgen, als een voetballer een doelpunt maakt, als een gamer een level uitspeelt of als een politicus de verkiezingen wint? Veel… heel veel blijkt uit onderzoek.

Onderzoekers van de Universiteit van Missouri onderzochten de testosteronspiegel van gamers. Deze bleek te stijgen als een vreemd wezen werd neergeschoten. Bij het doden van een bekende speler ging de testosteronspiegel juist naar beneden. Winnen zorgt voor een explosie van testosteron. Ook het winnen van een onschuldig potje basketbal, judo, schaken of domino blijkt voor een testosteronpiek te zorgen.

En niet alleen het winnen zelf, ook kijken naar winnaars geeft je testosteronspiegel een flinke oppeper. In Onderzoek van de Universiteit van Utah werd het testosterongehalte van 26 mannen gemeten terwijl ze naar een voetbalwedstrijd op tv keken. Wat bleek? Als het voetbalteam van de fans verloor daalde het testosterongehalte met 20%. Overwinning zorgde voor een stijging van 20%. Voor fans van basketbal werden soortgelijke resultaten behaald.

Het testosteroneffect is overal aanwezig, zo ook op de beurs. Uit onderzoek van de Universiteit van Cambridge blijkt dat beurshandelaren meer winst boeken op dagen dat ze een hoog testosterongehalte hebben. Testosteron stimuleert ook de vingergroei. En inderdaad, beurshandelaren met lange vingers behalen meer winst.

Maar niet alleen winnen heeft invloed, ook verliezen doet wat in je lichaam. Verliezen laat je testosteronspiegel dalen. Dat blijkt uit onderzoek van de Duke University. In het onderzoek werd de testosteronspiegel van John McCain-stemmers vergeleken met die van Barack Obama. Wat bleek? Bij de kiezers van John McCain daalde de testosteronspiegel toen John McCain verloor. De testosteronspiegel bij de kiezers van Barack Obama daalde niet.

Even voorstellen: Thijs Hannaart

Thijs Hannaart is biologieleraar, striptekenaar en schrijver. Hij studeerde Medische Microbiologie en specialiseerde zich in de moleculaire biologie. Hij werkte onder andere mee aan onderzoek waarbij witte bloedcellen werden geprogrammeerd kankercellen aan te vallen. Ook droeg hij bij aan de zoektocht naar het het antwoord op de vraag hoe chromosomen uit elkaar worden getrokken tijdens de celdeling.

Daarnaast deed hij een poging de temperatuur in de oertijd te reconstrueren met behulp van oer-bacterie-DNA. Ondanks de vele successen die hij boekte in het lab, besloot hij toch terug te keren naar school en schoolmeester te worden. Naast schrijven over de hersenen tekent Thijs Hannaart ook strips en geeft hij strip-teken-workshops. Zijn tekenwerk is te bewonderen op www.thijs.hannaart.nl

boek van auteur:

Pimp je brein Thijs Hannaart
	De invloed van uw omgeving op uw mentale prestaties is groter dan u denkt. Alles wat u doet, drinkt, ziet, eet, voelt en ruikt heeft invloed. U kunt het zo gek niet bedenken of er is wel een verband. In dit boek wordt op toegankelijke wijze ingegaan op slimme én minder slimme onderzoeken die deze verbanden hebben aangetoond. Meer info…

gerelateerde resultaten:

Nieuw onderzoek laat zien dat een toename van magnesium in de hersenen het leervermogen en het geheugen van jonge en oude ratten verbetert. De studie, die op 28e januari werd gepubliceerd in het tijdschrift Neuron, suggereert dat een grotere inname van magnesium een manier kan zijn om cognitieve vaardigheden te verbeteren en ondersteunt de speculatie dat een ontoereikende hoeveelheid magnesium de cognitieve functie aan kan tasten, wat bij ouder wordende mensen weer tot een snellere achteruitgang van het geheugen kan leiden.

Dieet kan een belangrijke impact hebben op de cognitieve capaciteit. Het identificeren van voedingsfactoren die een positieve invloed hebben op de synapsen, de plekken waar de informatieoverdracht tussen neuronen plaatsvindt, kan bijdragen aan het versterken van het leerproces en het geheugen, maar ook aan het voorkomen van achteruitgang daarvan bij het ouder worden of bij ziekte. Professor Guosong Liu, directeur van het Centrum voor Leren en Geheugen aan de Tsinghua Universiteit in Beijing, China, onderzocht hoe verhoogde niveaus van een dergelijk voedingssupplement, magnesium de kracht van de hersenen (brainpower) stimuleert. “Magnesium is essentieel voor het goed functioneren van vele weefsels in het lichaam, inclusief de hersenen. In een eerder onderzoek met gekweekte hersencellen toonden we aan dat magnesium de synaptische plasticiteit vergroot,” zegt Dr Liu. “Daarom was het verleidelijk om in onze studies een stap verder te gaan en te onderzoeken of een verhoging van magnesium in de hersenen van dieren leidt tot een verbeterde cognitieve functie.”

Omdat het moeilijk is om extra opname van magnesium in de hersenen te stimuleren via de traditionele orale supplementen, ontwikkelden Dr Liu en zijn collega’s een nieuwe magnesiumverbinding – magnesium-L-threonate (MGT). Deze kan via opname als voedingssuppletie  zorgen voor een aanzienlijke toename van magnesium in de hersenen. Ze gebruikten MGT aan om het magnesiumniveau in de hersenen van ratten, van verschillende leeftijden te verhogen en bekeken vervolgens of ze gedrags- en cellulaire veranderingen waarnamen die geassocieerd worden met  ‘geheugen’.
“Wij vonden dat een verhoogde hoeveelheid magnesium in de hersenen bij zowel jonge als oude ratten veel verschillende vormen van leren en geheugen versterkte,” zegt Dr Liu. Uit een grondig studie naar de cellulaire veranderingen, die geassocieerd worden met het geheugen, bleek een dat er een toename te zien is van:

- het aantal functionele synapsen

- de activering van de belangrijkste signaleringsmoleculen

- een verbetering van de korte- en lange termijn synaptische processen die cruciaal zijn voor leren en geheugen

De auteurs geven aan dat de ratten in de controlegroep van deze studie voeding kregen, die een normale, algemeen aanvaarde hoeveelheid magnesium bevat. De waargenomen effecten waren volgens hen te wijten aan een verhoogde magnesium-niveau.

“Onze bevindingen suggereren dat het verhogen van het magnesium-niveau in de hersenen een nuttige nieuwe stap kan betekenen om de cognitieve vaardigheden te verbeteren,” verklaart Dr Liu. “Bovendien is het zo dat de helft van de bevolking in de geïndustrialiseerde landen een magnesiumtekort heeft, dat toeneemt naarmate men ouder wordt. Dit kan een belangrijke reden zijn voor geheugenverlies op latere leeftijd. Extra opname van magnesium kan dergelijke achteruitgang  voorkomen of verminderen.”

gerelateerde resultaten:

Bent je een Coca Cola of Pepsi drinker? Heb je trek in McDonald’s of wil je het liever zoals bij Burger King? En… als het gaat om tandpasta, welke smaak komt er dan op jouw tandenborstel terecht. Colgate, Prodent of Elmex? Als je denkt dat het jouw smaakpapillen zijn die jouw voorkeur bepalen, dan zou je wel eens verrast kunnen worden door wat neurowetenschappers ontdekken als ze naar het brein kijken terwijl jij jouw alledaagse keuzes maakt.

Wees maar niet bang, niemand scant jouw hoofd, op het moment dat jij een drankje kiest of in een restaurant de menukaart bekijkt. Nee, neurowetenschappers vragen vrijwilligers om na te denken wat zij gaan kopen, terwijl zij in high-tech brainscanners liggen. De realtime beelden van het brein laten zien waar en hoe het brein opties analyseert, risico’s, beloningen, ervaringen en emoties afweegt en uiteindelijk een definitieve keuze maakt. Beelden die veel aanvullende informatie kunnen opleveren bij de informatie die al verkregen wordt door vragenstellen en kijken naar het gedrag van iemand.

neuromarketing

Voor wetenschappers is het allemaal onderdeel van de overkoepelende vraag hoe het menselijk brein beslissingen neemt. De antwoorden die men vindt kunnen van onschatbare waarde zijn voor grote bedrijven. Die hebben alleen al in 2006 zo’n 8 miljard dollar in marktonderzoek gestoken hebben om te kunnen voorspellen hoe klanten hun geld uitgeven. In het verleden zochten marketeers deze informatie via andere methoden: focusgroepen, vragenlijsten en metingen van oogbewegingen en transpiratie patronen (hoe meer opgewonden je raakt over iets, des te eerder je gaat zweten). Nu onderzoekers kunnen de onderzoekers direct kijken in het centrum van de beslissingen, de hersenen zelf. Dit opent de deur naar een controversieel nieuwe veld: neuromarketing.

Op dit moment is het grootste deel van het onderzoek vooral academisch, maar zelfs breindeskundigen verwachten dat het slechts een kwestie van tijd is, voordat hun bevindingen een ‘normaal’ onderdeel worden binnen de marketingaanpak van grote organisaties. De resultaten uit diverse onderzoeken zijn nu al zeer verleidelijk voor adverteerders. Bijvoorbeeld hoe de  hersenen merknamen interpreteren.

doe de Pepsi-proef

Zo deed P. Read Montague van Baylor College of Medicine een nu al haast klassieke smaakproef. Het ging om een soort versie van de Doe de Pepsi Proef, maar dan in een fMRI-scanner (functional magnetic resonance imaging). Montague liet 67 mensen een blinde smaaktest doen met zowel Coca Cola als Pepsi Cola. Vervolgens liet hij hen plaatsnemen in de scanner, waarvan het magnetisch veld meet hoe groot het zuurstofverbruik van actieve cellen is voor energieopwekking. zijn veel zuurstof  meten hoeveel. Na iedere proeverij was er bij de vrijwilligers een sterke toename van activiteit te zien in het deel van de hersenen dat in een scan oplicht bij ‘beloning’, verbonden met plezier en tevredenheid. De merkenvoorkeur was bijna fifty fifty verdeeld.

Maar toen Montague de test herhaalde en erbij vertelde wat ze dronken, zeiden drie van de vier mensen dat hun voorkeur uitging naar Coca Cola. Tegelijkertijd lieten hun hersenen zien waarom: niet alleen waren in het brein de beloningssystemen actief, maar ook de geheugengebieden in de mediale prefrontale cortex en hippocampus lichtten op. “Dit laat zien dat een merk, naast de wens naar de inhoud van een blikje, alleen ook een waarde heeft in de hersenen”, zegt Montague. Met andere woorden, al die mensen, die zo vrolijk, energiek en ongedwongen Coca Cola drinken in commercials, die doen deed precies wat ze moeten doen. Ze dringen als het ware in de hersenen binnen en creëren associaties die zo krachtig zijn dat ze zelfs de voorkeur voor de smaak van Pepsi verdringen.

anticiperende emoties

Neurowetenschapper Brian Knutson van Stanford heeft zich toegelegd op de meer primitieve aspecten van het maken van keuzes. “Wij in staat om te beoordelen of iets potentieel goed of slecht voor ons is”, zegt hij. “Er zit iets in het brein – zoals bang zijn voor het donker of het onbekende – dat je overlevingsdrang bevordert, of je dat nu geleerd hebt of niet.” Knutson noemt dit anticiperende emoties. Hij is van mening dat nog vóór de cognitieve gebieden van de hersenen aan de slag gaan met de beoordeling van opties, de meer intuïtieve en emotionele regio’s al aan het inspelen zijn op het besluitvormingsproces. Dergelijke primitieve prikkels(triggers)bezorgden onze verre voorouders vrijwel zeker voordelen bij het overleven. Als ze bijvoorbeeld moesten kiezen welke planten ze wel of niet konden plukken of in welke grotten ze beter niet konden komen. Knutson meent dat de overblijfselen van dit systeem nog aan het werk zijn als we bijvoorbeeld keuzes moeten maken in het winkelcentrum. Daar is het voortdurend de afweging tussen de waarde van een product en de prijs die een verwachting van pijn of plezier schept.

Om zijn theorie te testen, hebben Knutson en zijn team een manier bedacht om dezelfde intuïtieve reacties in het lab na te bootsen. Hij gaf de proefpersonen ieder 20 dollar per stuk en liet hen, terwijl ze in de fMRI-machine lagen, foto’s zien van 80 producten gevolgd door hun prijzen. De proefpersonen kregen de mogelijkheid tot aanschaf van elk getoond item. Zagen ze producten die hun voorkeur hadden, dan was er ook activiteit te zien in de nucleus accumbens, een regio van de hersenen die betrokken is bij het anticiperen op aangename resultaten. Als aan de andere kant, de proefpersonen dachten dat de prijs van deze producten te hoog was, dan ontstond er een verhoogde activiteit in de insula, een deel van de hersenen dat ligt aan het laterale oppervlak van de hemisferen en dat betrokken is bij het anticiperen op de pijn.
 
“Het idee is dat je – precies voor het moment dat mensen een beslissing nemen in hun hersenen kunt kijken naar vlak voordat zij bepaalde beslissingen nemen – meer greep kunt krijgen op deze twee gevoelens en beter kunt voorspellen wat ze gaan doen,” zegt Knutson. “Ik geloof dat anticiperende emoties het besluitvormingsproces niet alleen beïnvloeden maar ook sturen.”

besluitvormingsproces in het brein

Knutson hoopt dat hij en anderen in de toekomst in staat zullen zijn om met nog meer detail te kunnen zien welke delen van de hersenen geactiveerd worden tijdens een besluit. De beelden hebben volgens Montague, al tot verrassende ontdekkingen geleid over hoe de hersenen het besluitvormingsproces al efficiënter maken door het instellen van een soort sneltoetsen. Om tijd te besparen lopen de hersenen niet iedere keer een hele waslijst van risico’s, voordelen en waardeoordelen door. Wanneer het mogelijk is, dan gebruikt het brein een soort van “quickscan”, die gebruik maakt van eerdere ervaringen en opgeslagen informatie. En juist op dat punt zijn merken, vertrouwdheid en betrouwbaarheid belangrijk – ze vormen een soort snelkoppeling naar ons verwachtingspatroon. ”Je loopt van de duivel – nare ervaringen – die je kent al gauw naar het merk dat je kent”, zegt Montague. “Lang en doelbewust overwegen, maakt je minder efficiënt.” 

Dat klinkt adverteerders als muziek in de oren. Het is echter onwaarschijnlijk dat ons aankoopgedrag maar één besluitvormingsroute volgt, waarschuwen neurowetenschappers. Montague onderzoekt in hoeverre factoren als vertrouwen, altruïsme en het gevoel iets terug moeten doen het besluitvormingsproces kunnen beïnvloeden.”De mogelijkheden om de reacties van het brein te koppelen aan gedrag zijn de laatste vier jaar gegroeid en hebben een ongelofelijke hoeveelheid informatie opgeleverd,”geeft hij aan. Hoe marketeers deze informatie weer kunnen gebruiken om hun boodschappen te versterken kan hij niet inschatten.

bron: vrij vertaald naar Marketing To Your Mind

De 9+ organisatie Berry Veldhoen, Stephan van Slooten

Het perspectief voor de 9+ organisatie: de onderneming die volledig gebouwd is op het fundament van klantbeleving. De auteurs leggen in tien inspirerende hoofdstukken uit hoe organisaties in alle commerciële bedrijfsprocessen veel relevanter kunnen worden in de belevingswereld van de klant. Deze organisaties verwerven mindshare met een hoger marketshare als gevolg. De bonus? Volledig tevreden en daardoor loyale klanten! Meer info… Recensie…

Hoe consumenten denken Gerald Zaltman

We geven kapitalen uit aan marktonderzoek en toch slaat tachtig procent van het nieuwe productaanbod de plank mis. Helaas is het patroon voorspelbaar: consumenten zeggen dat ze iets willen, bedrijven maken het, en is het eenmaal verkrijgbaar, dan koopt niemand het. Hoe kan dat? Weten consumenten soms niet wat ze willen? Op basis van de nieuwste inzichten uit de neuropsychologie, sociologisch onderzoek, literaire analyse en cognitieve wetenschap introduceert Gerald Zaltman in dit handboek innovatie hulpmiddelen en revolutionaire technieken voor markerteers Meer info… Recensie…

gerelateerde resultaten:

Koop mij Martin Lindstrom

Hoeveel weten we over ons koopgedrag? Wat stuurt werkelijk ons koopgedrag in een wereld waarin we constant door de media worden bestookt met boodschappen? Een opvallende advertentie, een catchy slogan, een aanstekelijke jingle? Of nemen we koopbeslissingen zo diep in ons onderbewustzijn dat we er ons nauwelijks bewust van zijn? In ‘Koop mij’ presenteert Martin Lindstrom de resultaten van een zeer ambitieus onderzoeksproject. De verrassende en grensverleggende conclusies tonen aan dat we onszelf regelmatig voor de gek houden als we een bewuste beslissing denken te nemen. Meer info…   Recensie…

2. Brand Sense Martin Lindstrom

In ‘Brand Sense’ onthult Martin Lindstrom wat ‘s werelds meest succesvolle merken anders doen – samensmelting van gevoel, smaak, geur, beeld en geluid – met schrikbarende resultaten. Het boek is gebaseerd op het grootste onderzoek over hoe onze vijf zintuigen invloed hebben op het creëren van merken. Hierbij laat Lindstrom zien hoe u een marketingbenadering kan hanteren dat betrekking heeft op alle zintuigen en niet alleen op beeld en geluid. Meer info…

3. Buyology Martin Lindstrom

Waarom moedigt de meerderheid van antirookcampagnes vooral mensen aan om te roken? Waarom helpt meloengeur om elektronische producten te verkopen? Als u zich deze en soortgelijke vragen stelt, zal ‘Buyology’ veel voor u verduidelijken. Martin Lindstrom baseert zich op het jongste onderzoek. Hij laat zien waarom we niet altijd producten kopen om de redenen waarvoor wij denken dit te doen. Meer info…

Buy.ology by Martin Lindstrom |Book Brief

De 9+ organisatie Berry Veldhoen, Stephan van Slooten

Het perspectief voor de 9+ organisatie: de onderneming die volledig gebouwd is op het fundament van klantbeleving. De auteurs leggen in tien inspirerende hoofdstukken uit hoe organisaties in alle commerciële bedrijfsprocessen veel relevanter kunnen worden in de belevingswereld van de klant. Deze organisaties verwerven mindshare met een hoger marketshare als gevolg. De bonus? Volledig tevreden en daardoor loyale klanten! Meer info… Recensie…

Hoe consumenten denken Gerald Zaltman

We geven kapitalen uit aan marktonderzoek en toch slaat tachtig procent van het nieuwe productaanbod de plank mis. Helaas is het patroon voorspelbaar: consumenten zeggen dat ze iets willen, bedrijven maken het, en is het eenmaal verkrijgbaar, dan koopt niemand het. Hoe kan dat? Weten consumenten soms niet wat ze willen? Op basis van de nieuwste inzichten uit de neuropsychologie, sociologisch onderzoek, literaire analyse en cognitieve wetenschap introduceert Gerald Zaltman in dit handboek innovatie hulpmiddelen en revolutionaire technieken voor markerteers Meer info… Recensie…

gerelateerde resultaten:

De combinatie van gesprekstherapie en magnetische hersenstimulatie (rTMS) bij de behandeling van depressie, resulteert in een effectiviteit van 75% na gemiddeld 20 sessies. Dit zijn de resultaten van een wetenschappelijke studie die deze maand gepubliceerd wordt. De toevoeging van rTMS in gesprekstherapie heeft hetzelfde doel als antidepressiva. rTMS heeft nauwelijks tot geen bijwerkingen, zoals gewichtstoename of slaapproblemen. Deze therapie verschilt niet van reguliere gesprekstherapie, echter de toevoeging van rTMS lijkt ervoor te zorgen dat mensen ontvankelijker zijn voor het verwerken van de depressie en daardoor is het langetermijneffect ook vaak beter.

rTMS effectieve toevoeging bij gesprekstherapie

Wat is rTMS?

Behandeling is toegankelijker dan men vaak denkt

Martijn Arns

Drs. Martijn Arns studied Biological psychology at the Radboud University Nijmegen. He is specialized in applied neuroscience: bringing neuroscience out of the laboratory with the goal to improve diagnostics and treatments in mental health care. He is specialized in Personalized Medicine, diagnostic services, Brain Computer Interfaces (BCI) and treatment of brain related disorders (such as ADHD and Depression) using techniques such as QEEG, neuropsychological assessments (IntegNeuro) and rTMS.

www.brainclinics.nl

Neurofeedback is een sterk opkomende behandeling die in Nederland steeds meer toegepast wordt. Recent onderzoek heeft laten zien dat Neurofeedback voor de behandeling van ADHD als een bewezen effectieve behandelmethode gezien kan worden. Dit boek geeft een overzicht van wat ADHD nu precies inhoudt op klinisch, neuropsychologisch, en neurofysiologisch gebied. Verder wordt in dit boek beschreven hoe Neurofeedback als behandelmethode bij ADHD wordt toegepast, alsmede de psychologische inbedding van Neurofeedback in de praktijk. Ook zullen kort de toepassing en resultaten van Neurofeedback bij epilepsie en autisme worden aangestipt. Als u dit boek heeft gelezen, bent u op de hoogte van alle laatste ontwikkelingen van Neurofeedback bij ADHD.   Dit boek is bedoeld voor professionals die zich willen verdiepen in neurofeedback en de toepassing ervan in de praktijk alsmede mensen die zich willen verdiepen in de neurobiologie, neuropsychologie en behandeling van ADHD. Ook is dit boek interessant voor studenten psychologie, geneeskunde en orthopedagogiek. meer info: Handboekneurofeedback bij ADHD / druk 1 - Arns, M. & S. de Ridder

gerelateerde resultaten:

De menselijk beleving en staat van bewustzijn kunnen gemeten en geobjectiveerd worden met behulp van het elektro-encefalogram (EEG)! Hoewel het menselijk brein ongelooflijk complex in elkaar zit, lijkt het toch bepaalde vaste patronen te volgen. Het elektro-encefalogram is in staat de elektrische pulsen, die door de neuronen (hersencellen) worden afgegeven te lezen, terwijl deze hun elektrische berichten doorsturen. Wanneer een groot aantal neuronen in een bepaalde zone elektrische pulsen uitzenden op dezelfde frequentie (snelheid), genereren zij een elektrische potentieel dat groot genoeg is om gelezen te worden door een sensor die op de hoofdhuid bij die zone bevestigd is.. De hoeveelheid neuronen die bij het verzenden van hun boodschappen gebruik maken van een bepaalde frequentie bepalen de amplitude (kracht) die het EEG leest. Als we kijken naar het spectrum van alle frequenties die worden gelezen door de EEG, kunnen we meestal één frequentie onderscheiden die op dat moment domineert. Hierdoor krijgen we min of meer een beeld van de elektrische snelheid die het bewustzijn van de betreffende persoon op dat moment leidt. De frequenties worden gemeten in hertz (HZ = golven per seconde). Het lezen van de golf-informatie is eenvoudig, maar gaat langzaam. Daarom biedt de computer een welkome aanvulling. Deze vertaalt de golven naar een meer tastbare vorm (zie de grafieken aan de linkerzijde van de afbeeldingen die hierna in dit artikel getoond worden).  

Delta: 0.5 – 4 Hz

Elke verticale lijn van deze grafiek vertegenwoordigt één seconde. Kijk je dan naar de tweede seconde dan kun je zien dat de grafiek 4 keer de middenlijn passeert. Dit betekent dat er in die seconde vier golven zijn geweest. In iedere tweede seconde tellen we vier van die golven en dit bepaalt dat de Delta-frequentie op dat moment domineert. De Delta-frequentie domineert in de hersenen, wanneer een persoon zich in een diepe slaap bevindt. Het bewustzijn is volledig naar binnen gericht. Voor de lichaamscellen fungeert deze Delta-frequentie als een regeneratieve of herstellende staat. Als iemand een veel Delta-frequentie laat zien terwijl hij wakker is, dan zal de betreffende persoon zelfs moeite hebben om ons te vertellen dat hij heel moe is. De persoon wekt de indruk niet in verbinding te staan met zijn omgeving. Hersenbeschadigingen gaan vaak samen met een sterke toename van delta-activiteit.   

Wanneer de Theta-frequentie de dominerende bewustzijnsfrequentie is, dan is de persoon in een slaap-waak-fase; in trance, intuïtief en naar binnen gericht. De betreffende persoon zal moeite hebben om de ander tijdens een gesprek tegelijkertijd in de ogen te kijken, omdat de verbinding met de ander "het universele of verbindende" gevoel verbreekt. De Theta-staat is een creatieve staat waarin het brein niet gefocust is op één aandachtspunt. Gedachten in Theta zijn visueel/ emotioneel in tegenstelling tot taalkundig/rationeel denken. Wanneer een persoon alleen Theta-frequenties genereert is er over het algemeen sprake van een gebrek aan zuurstof en bloeddoorstroming. Bij een lage doorstroom van bloed zijn de hersenen gedwongen traag te werken. Mensen die hier last van hebben, kunnen problemen hebben met het tempo van onze samenleving. Ze hebben moeite een baan te behouden omdat ze problemen hebben om de externe aandacht vast te houden. In minder overzichtelijke situaties, zoals in een klaslokaal of op de werkplek kunnen ze zeker ook problemen ondervinden. Frequenties van rond de 7 Hz reflecteren activiteit in de hippocampus en het limbisch systeem. Theta speelt een rol bij angst, activateren en inhibitie. Ook bij leren en geheugen.

 

        Kijkend naar deze golf, moet je constateren dat het behoorlijk wat tijd kost om de golven handmatig te tellen. Bij de grafiek die aan de linkerkant verschijnt, val op dat de langste staaf gste bar lijkt te zijn aan het hoge einde van SMR (wat staat voor SensoMotorische Ritme) bij 15 Hertz. Deze frequentie wordt bijna uitsluitend gegenereerd door de sensomotorische strip, een deel van de cortex dat bijna van oor tot oor loopt (van temporale kwab aan temporale kwab). De sensatie van deze breinfrequentie is vergelijkbaar met die van Alpha, maar manifesteert zich meer in het lichaam. Deze frequentie betreft het bewustzijn van ons lichaam en belangrijker nog, de snelheid waarmee we interactie aangaan met onze omgeving. Een waakzame en ontspannen toestand. Mensen die een hoog niveau van SMR kunnen bereiken blinken vaak uit als topsporter of talentvol danser. Een geoefende danser heeft geen behoefte meer om na te denken over hoe hij of zij zal het uitvoeren van de choreografie. Deze mensen kunnen eerder geoefende (Beta) bewegingen min of meer op de automatische piloot uitvoeren. Wanneer een persoon deze frequentie moeilijk kan bereiken, dan zal hij ook moeilijker een goed lichaamsgevoel ontwikkelen. Hij zal vaak minder behendig zijn en meer impulsief in spraak en actie. Een duidelijke indicator van lage HMV is het onvermogen om in slaap vallen zonder dat zij fysiek uitgeput. Deze frequentie is een belangrijke ritme voor het welzijn van het lichaam en ook de geest.  

Beta: 16-20Hz:    

Beta is een atletische staat van bewustzijn. De hersenen, voor het behoud van een dergelijke verhoogde ritme (Hertz betekent golven per seconde) moeten kunnen beschikken over veel gezonde zuurstof en ook glucose in het bloed. Zelfs als aan deze voorwaarden is voldaan, moeten de neuronen voor het behoud van de Beta-staat, in zogenaamde ‘poly-ritmes’. Dit betekend dat niet alle neuronen hun signalen gelijktijdig versturen, maar dat er verschillende kleinere groepen van neuronen een soort stroom van signalen verzenden, zonder dat de centrale puls in de gehele cortex gehandhaafd blijft. De EEG-sensor leest dit als een groot aantal golven per seconde bij een lagere amplitude. In de staafdiagram links van de grafiek is te zien dat de staven niet lang zijn, maar wel breed verspreid. In de Beta-frequentie zijn wij in staat om de duizenden details die nodig zijn voor een project te combineren. Zijn we in staat om een week vooruit te plannen. We studeren en leren in Beta. Alles wat planning en taal of nummers vereist maakt gebruik van de krachten van de Beta-frequentie. Beta staat voor alertheid en gerichte aandacht. Het treedt op als we actief informatie verwerken. Als Beta overheerst en niet gecompenseerd wordt door de aanwezigheid van Alpha in het spectrum, ontstaat er een onaangenaam gevoel. Mensen kunnen dan niet ophouden te denken. Deze gedachten zitten daarbij als het ware in zichzelf gevangen en men kan niet stoppen met denken, plannen en piekeren. Er is sprake van  angst. Bij depressie is ook een dergelijk hersengolvenpatroon te zien (maar dan op nuances verschillend). Wanneer een persoon de Beta-snelheid niet kan vasthouden, zal deze moeite hebben met lezen en plannen. Dit wordt in negatieve zin meestal versterkt door de aanwezigheid van hogere niveaus van Theta..

Breinfrequenties

We zien dat elke hersenfrequentie belangrijke toepassingen kent in ons dagelijks leven. Dat het samenspel van deze golven in belangrijke mate bepalen hoe we functioneren. Het lijkt erop dat de toestand van onze mentale gezondheid niet afhankelijk is van de eventuele aanwezigheid van een golf, maar van de gebalanceerde verhouding tussen de verschillende golven. Iemand die in staat is goed te kunnen schakelen tussen de verschillende golfpatronen  is ook in staat om het hoofd te bieden op de veranderende eisen van onze omgeving. Dit artikel is een vrije vertaling een artikel op: http://www.geocities.com/adriancmvd/brainfreqs.htm  

Frequency
Penney Peirce

Theo Braam

Na bijna 20 jaar in de wereld van marketing, communicatie, marktonderzoek en de organisatie van bijeenkomsten, stapte Theo Braam over naar de arbowereld, een kleine drie jaar later gevolgd door een duik in de wereld van de woningbouwcorporaties. Hier houdt hij zich bezig met bewoners en leefbaarheid in wijken. Daarbij ligt de focus vooral op wijkcultuur en het (re)activeren van de betrokkenheid van bewoners. Naast deze werkzaamheden runt hij sinds 2000 zijn eigen bedrijf Eyeopener onderzoek & organisatie. In dat zelfde jaar is hij ook gestart met het opzetten van de website Mens Centraal in Organisaties. Een initiatief dat in mei 2007 werd gevolgd door BrainQuest. Sites: Eyeopener onderzoek & organisatie Mens Centraal in Organisaties BrainQuest

Geen vergelijkbare bijdragen.

In de editie van 12 mei j.l. publiceerde de Amerikaanse academie van wetenschappen op haar website (pnas.org) de resultaten van een onderzoek aan de Universiteit van Oregon naar de neurale activiteit van de hersenschors bij dagdromen. In tegenstelling tot wat verwacht werd neemt de activiteit van het neurale basisnetwerk (t.b.v. de motoriek) niet af maar juist toe wanneer we wat voor ons uit zitten te mijmeren. Dat is vooral het geval op momenten dat we ons zelf er niet van bewust zijn dat we zitten te dagdutten. Deze op zich verrassende ontdekking is echter niet de meest tot de verbeelding sprekende uitkomst.

De onderzoekers constateerden dat er nog een ander hersengebied actief is tijdens het dagdromen, namelijk het uitvoerende netwerk. Dit deel van de neocortex is doorgaans vooral actief als we bewust proberen een oplossing voor een probleem te vinden. Het opzienbarende van deze ontdekking is dat totnutoe werd aangenomen dat de twee neurale netwerken vrijwel altijd in de oppositie jegens elkaar werkten. Er is maar één andere hersenactiviteit bekend waarbij dat niet het geval is: creatief denken. Mihály Csíkszentmihályi noemde die toestand Flow!, maar kwam in zijn analyses niet verder dan de constatering dat alle lieden die een wereldidee op hun naam hadden staan, kort daaraan voorafgaand naar eigen zeggen een moment in een dagdroom waren gegleden.

Aangetoond is nu dat die mentale toestand ‘bewust’ kan worden opgeroepen door je onbewust aan ‘mind wandering’ over te geven. Gedachteloos afdwalen doet een unieke staat van bewustzijn ontstaan, waardoor netwerken in ons brein die elkaar normaliter beconcurreren plotseling gaan samenwerken. Wie meer over dit verschijnsel wil weten leze het boek ‘Met sprongen vooruit’ (Quist, 2008).

Even voorstellen: Johannes Veerenhuis-Lens

Sinds 1990 werk ik zelfstandig als strategisch adviseur en sparring partner van (semi-)overheden, instellingen en maatschappelijke organisaties. Focus: communicatiemanagement en brainstormcoaching. Passie: waar geen doorbraak te zien lijkt samen wegen vinden om vraagstukken duurzaam op te lossen en uitdagingen innovatief aan te pakken. Samenwerkend, lichtvoetig, kosteneffectief, slagvaardig, praktisch, duurzaam en vooral: origineel.

www.brainsteps.nl

Met sprongen vooruit
Johannes Veerenhuis-Lens

gerelateerde resultaten: