0

Het psychologisch afweersysteem

Stel dat je twee bedrijven overweegt als werkgever. In het ene bedrijf kun je elk jaar opnieuw van takenpakket of afdeling veranderen als het je niet bevalt. Het andere bedrijf biedt een vergelijkbare functie, maar zonder die verandermogelijkheid. Waar ga je werken? Ben je net als de meeste mensen, dan kies je de baan die veranderbaar is. Daarmee neem je een besluit dat je op termijn waarschijnlijk minder tevreden zal stemmen: na een veranderbare keus zijn mensen minder tevreden dan na een onveranderbare. In het laatste geval vinden ze een manier om volmaakt gelukkig te zijn met de uitkomst.

Bij het maken van keuzes proberen we ons voor te stellen hoe we ons in de toekomst zullen voelen. Bijvoorbeeld: je besluit om je baas of je partner tevreden te houden, want als hij je eruit gooit zou je dat vreselijk vinden. De toekomst kunnen we vaak redelijk goed inschatten (“als ik dit doe zal hij me eruit gooien”), maar dat is niet hetzelfde als weten wat je ervan vindt als het zover komt. Doordat we beschikken over een psychologisch afweersysteem, vinden we uiteindelijk een manier om tevreden te zijn met wat er gebeurt. Die partner die je aan de kant heeft gezet, daarvan denk je uiteindelijk: het was toch niet de grote liefde/ er was heel wat op hem aan te merken/ wat fijn dat het zo is gelopen, want daardoor is iets heel waardevols (andere partner/vrijheid/diepere levenswijsheid) op mijn pad gekomen, of iets van die strekking. Die baan waarin je contract niet werd verlengd, en waarvan je dacht dat je er nooit overheen zou komen, was uiteindelijk toch niet echt de baan die bij je paste en waarin je je ware talenten kon ontplooien.

psychologisch immuunsysteem

Terugkijkend op wat ons overkomen is, vinden we uiteindelijk vrede met hoe het is gelopen. Ons psychologisch immuunsysteem helpt ons zozeer om de voordelen ervan in te zien, dat het zelfs kan lijken alsof een beschermengel of de hand van God aan het werk is geweest, zo goed is alles terecht gekomen.

Maar wanneer we vooruitkijken en keuzes maken, rekenen we buiten de wacht van ons immuunsysteem. We vechten voor onze relatie, niet beseffend dat we een paar maanden nadat het uit is zullen denken “zo geweldig was het nou ook weer niet”. En wanneer we gaan solliciteren denken we “ik móet die baan krijgen, dit is het!” — dat is goed voor de motivatie. Het zou niet effectief zijn om meteen al te bedenken: als ik word afgewezen zal ik besluiten dat het werk, de mensen, het bedrijf, eigenlijk allemaal knudde was en dat ik mijn kwaliteiten daar totaal niet kwijt kan. Maar achteraf, als het zo ver is, bedenken we dat wel — en zo vinden we allemaal dat het leven ons redelijk goed heeft bedeeld, en hadden we onze tegenslagen achteraf zelfs niet willen missen omdat ze ons tot rijping hebben gebracht.

Dit is allemaal te danken aan ons psychologisch immuunsysteem, dat ons over mislukking en afwijzing heen helpt. Zo zien kiezers achteraf vaak de sterke punten van de kandidaat waar ze tegen waren, krijgen prijzen opeens meer waarde als je ze eenmaal gewonnen hebt, gaan sollicitanten de zwakheden van een bedrijf opmerken zodra dat bedrijf hen heeft afgewezen, en wordt de de onbetrouwbaarheid van een test plots bemerkt wanneer men ervoor zakt.

psychologische spin doctor

De psychologische spin doctor die ons zo tevreden maakt met ons lot, houdt zich volmaakt stil wanneer we een keus maken die nog veranderbaar is. Logisch, want als je nog van partner, baan, baas, huis of hypotheek kunt veranderen, kun je dat gewoon dóen in geval van onvrede. Het immuunsysteem hoeft pas in actie te komen als er geen alternatief is en je er het beste van moet maken. Dat gebeurt als je beslissing onveranderbaar is, met als gevolg dat je juist dán een manier vindt om er volmaakt gelukkig mee te zijn. Omdat we ons dit vooraf totaal niet realiseren, verwachten we dat een veranderbare beslissing beter is. En maken we keuzes die feite nadelig zijn voor ons welzijn. Wil  je gewoon een tevreden mens worden, maak dan keuzes die je niet meer kunt veranderen. De rest gaat vanzelf.

Deze column is met toestemming van de auteur overgenomen uit: Ego’s en andere ongemakken

Even voorstellen: Roos Vonk

Ze is hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In die functie begeleidt ze wetenschappelijk onderzoek en geeft ze onderwijs aan studenten. Haar specialismen zijn onder meer: de eerste indruk, zelfbeeld/zelfkennis, autonomie en authenticiteit, sociale beïnvloeding en macht, emoties en motivatie/inspiratie.

Ze is er van overtuigd dat mensen met het grootste gemak veel effectiever én aardiger kunnen zijn; dat hun ‘betere helft’ heel dicht aan de oppervlakte ligt. Dat is wat zij aan haar cliënten, lezers en deelnemers bij lezingen wil overbrengen, gebruikmakend van enerzijds praktijkervaring, anderzijds aktuele wetenschappelijke  kennis over gedrag, sociale interactie en persoonlijke ontwikkeling.

www.roosvonk.nl

boeken van Roos Vonk

egos_en_andere_ongemakken
We herkennen vaak wel de opgeblazen ego’s van anderen, maar niet die van onszelf. Treffend beschrijft Roos Vonk de dwalingen van de menselijke geest, zoals de illusie dat je later wél tijd hebt, waarom seks op economie lijkt, waarom slijmen werkt, hoe machtige mensen hun realiteitszin verliezen, etcetera. Met haar brede kennis van zaken en inzicht in de menselijke natuur houdt ze de lezer een ontnuchterende spiegel voor en laat ze zien: je bent net als iedereen.
Meer info…
  Recensie…
de_eerste_indruk
Als we iemand voor het eerst ontmoeten, vormen we ons meteen een indruk van die persoon. Omgekeerd vormt de ander zich ook een indruk van ons. In dit boek wordt dit proces van indrukvorming toegelicht aan de hand van voorbeelden uit het dagelijks leven en de resultaten van wetenschappelijk onderzoek. Op onderhoudende, herkenbare en zeer toegankelijke wijze worden inzichten uit de sociale psychologie gepresenteerd voor een breed lezerspubliek.
Meer info…
  Recensie…

Over de auteur

Laat een Bericht achter




Een foto bij uw reactie kan met een Gravatar.