1

In het oog van de orkaan: mindfulness in de hedendaagse hectiek

 

.

“Wie tot niets is geworden,
hoeft het aambeeld niet te vrezen
Haal elke ochtend een les
uit het absolute niets zijn.”
~
Roemi

Mindfulness

Ik word in mijn praktijk dikwijls geconfronteerd met managers die zo zwaar onder druk staan dat voor hun leven gevreesd moet worden. Klinkt een beetje dramatisch als ik dat zo schrijf, maar het is niet overdreven. Ik coach veel ‘leiders’ aan de top van organisaties en de belangrijkste problemen waarmee ze te kampen krijgen liggen op het vlak van stress, slapeloosheid, gebrek aan concentratie, piekeren, piekeren en nog eens piekeren. Hoe vaak gebeurt het niet dat ze werkelijk door hun hoeven zakken….

Voor mij is mindfulness een uiterst krachtige methode of liever gezegd een levenswijze die je leert om in het oog van de orkaan te verblijven, van waaruit je met een helder onderscheidingsvermogen en met veel energie en gelijkmoedigheid kunt functioneren. De letterlijke vertaling van “to be mindful”  is aandachtig zijn of gewaar zijn. Mindfulness betekent: ‘voluit levend, in ieder moment gewaar zijn van de ervaring, accepterend en zonder oordeel, waarbij wij ons niet identificeren met die ervaring (gedefuseerd zoals men dat noemt)’. Mindfulness is tegelijkertijd de benaming van een methode, waarin meditatie een belangrijke plaats inneemt als het resultaat van die methode.

Meestentijds leven we in een trance, we draaien onze programma’s af, reageren op prikkels of vanuit onze emoties. Toch kennen we allemaal de momenten waarin we mindful zijn. Dat zijn momenten waarop we volledig up-time zijn en onsZelf vergeten. Luisteren naar mooie muziek, kijken een mooie zonsondergang, een goeie vrijpartij. Deze belevingen kunnen ons in contact brengen met een geluksbeleving, die eigenlijk losstaat van die externe omstandigheid. Het is meer dan vreugde of plezier. Dieper, echter en meer dan een ‘goed gevoel’.

Mindfulness is een principe uit het boeddhisme en wordt de laatste jaren meer en meer ingezet als stressreductie methodiek. Jon Kabat Zinn verricht op dit terrein al bijna 30 jaar met zeer veel succes baanbrekend werk. Zijn stress-reductie programma is inmiddels wereldwijd een begrip.
Inmiddels is op allerlei manieren aangetoond, dat mindfulness een zeer effectieve manier is om ‘geluk’ te bevorderen en om ons in moeilijke situaties te leren vanuit een authentieke acceptatie met liefde verantwoordelijkheid te nemen. De wetenschappelijke bewijzen dat mindfulness zeer effectief is bij zowel lichamelijk als psychisch “gezond” functioneren stapelen zich de laatste jaren op.

Maar wat is geluk dan? Geluk is in tegenstelling tot vreugde en plezier geen emotionele toestand die een reactie is op  (gedachten over) de buitenwereld, maar een staat van zijn die het gevolg is van persoonlijke ontwikkeling (en soms hard werken) en niet van externe omstandigheden. Het is een gekozen respons op de binnen- en buitenwereld ipv een reactie. Responsability (verantwoordelijkheid) ipv reactiviteit. Reactiviteit is reageren vanuit je emoties in plaats van kijken naar je emoties. Reactiviteit zorgt ervoor dat je je emotie projecteert op de buitenwereld met alle gevolgen van dien. Geluk is ultieme vrijheid.

verstorende emoties

In het boeddhisme heeft men het over verstorende emoties. Deze verstorende emoties komen voort uit een neiging van de geest om zichzelf te zien als onafhankelijk, afgescheiden ‘Zelf ‘. Het Zelfbeeld. Dit Zelfbeeld hecht zich als een magneet aan gedachten, gevoelens en ervaringen zodat dit Zelfbeeld groter en belangrijker wordt. Mijn gedachten, mijn gevoelens en mijn ervaringen en belevingen. Emoties zorgen ervoor dat onze kijk op de wereld intact blijft. Eén van de belangrijkste lessen die we kunnen leren uit het boeddhisme is de illusie van dit Zelf. Het Zelf bestaat niet als onafhankelijke ding. Het Zelf is een voortdurend proces van constructie voornamelijk vanuit de vergelijkingen met de buitenwereld.

wat zijn de belangrijkste ingrediënten van mindfulness?

acceptatie

Verstorende emoties ontstaan doordat het kunstmatige Zelfbeeld niet wil of kan aanvaarden wat zich op dit moment aandient. We keuren de ervaring af, we veroordelen het en kunnen alleen reactief en automatisch vanuit deze emotie reageren op hetgeen zich aandient. Dat betekent vaak dat we ons vooral richten op het object van onze emotie. We projecteren onze emotie vooral naar buiten. Dit is een manier van het Zelfbeeld om zijn afgescheidenheid te bevestigen.

De plek van onderzoek is de emotie zelf.

‘Wend je niet af.
Houd je blik gericht op de plek die is omzwachteld.
Daar stroomt het licht naar binnen.’
Roemi

Als we echt ja kunnen zeggen tegen de ervaring kunnen we er naar kijken, dan kunnen we de emotie zien als een product van onze mind, meer niet. Door er liefdevol naar te kijken hoeven we ook niet in te grijpen.

“Door ‘ja’ te zeggen proberen we nu juist
geen invloed uit te oefenen op onze ervaring.
We gebruiken het om ons open te kunnen
stellen voor het leven zoals het zich aandient.”
Brach 2003

zijn in het hier en nu

Je kunt alleen maar mindful zijn vanuit het Hier en Nu. Op het moment dat je je zorgen gaat maken over de toekomst of spijt gaat hebben over het verleden start het lijden. Lijden heeft zijn wortels in de tijd. Het Zelfbeeld bezit je verleden. Het is mijn verleden, mijn pijn, mijn schuld. Het Zelfbeeld bezit ook je toekomst, bepaalt het slagen of niet-slagen. Het zijn mijn verlangens en mijn verwachtingen. Wanneer je het Zelfbeeld uit het oog verliest verdwijnt de tijd. Wanneer je in het Hier en Nu bent, vervaagt het Zelfbeeld.

waardebewustzijn

Met waardebewustzijn bedoel ik dat het belangrijk is dat je je bewust bent van waar je gewoonlijk voor vlucht en wat je probeert na te streven. Mindfulness gaat over het (voor een deel) toelaten van wat je vanuit angst wilt vermijden en het loslaten van wat je dwangmatig nastreeft. Je kiest ervoor te functioneren vanuit je hoogste waarden, bijvoorbeeld liefde en mededogen.

Hoe doen we dat dan?

onthecht observeren

Registreer wat er nu gebeurt, de gedachten of gevoelens die je hebt of wat je via je zintuigen waarneemt. Interpreteer niet, oordeel niet, neem alleen waar. Wees gewaar. Laat de verschijnselen opkomen en weer verdwijnen, hecht je er niet aan.

benoemen

Benoem wat je ervaart. Gedachte, warmte, jeuk aan neus, geluid, gedachte, glimlach, staan, stap, stap, zitten, stoel etc.

Benoem het niet als; ik denk, ik voel, mijn gedachte of mijn gevoel.

Dit heet defuseren, het loskoppelen van het Zelf van de ervaring. Met andere woorden, het loslaten van de identificatie met de ervaring. Je bent de ervaring niet, er is een ervaring. Het is een verschijnsel van voorbijgaande aard.

participeren

Volledig de ervaring ingaan zonder de aandacht op het Zelf te richten. Met een hoge kwaliteit van aanwezigheid en ook met “glamourless courage”. Ga de verbinding met ‘de ander’ aan in contact met dit gewaarzijn en in contact met zich steeds versterkende core-states als liefde en mededogen.

Waar kunnen we mindfulness leren

Oosterse methodes in westerse jasjes

aandachtstraining

Jon Kabat Zinn introduceerde nu bijna 30 jaar geleden aandachtstrainingen in het Massachusetts Medical Centre in de VS. Hij had dit concept bedacht nadat hij kennis gemaakt had met boeddhistische meditatietechnieken en hatha-yoga en nadat hij in het ziekenhuis waar hij werkte veel mensen met uiteenlopende stress- en pijnklachten ontmoette. Deze training bestaat eigenlijk uit drie onderdelen. Hij leert de deelnemers, stiltemeditaties, ademmeditaties en “meditatie in actie”, maar ook maken simpele yoga- oefeningen en de zogenaamde bodyscan deel uit van deze methode. De bodyscan is een relaxatieoefening waarbij je geleid door de stem van de trainer (evt op een bandje) aandacht door je hele lichaam laat gaan.

de kracht van het nu

‘De kracht van het nu’ geschreven door Eckhart Tolle is een belangrijke bijdrage aan het gedachtegoed over mindfulness. De kern van de boodschap van Tolle is dat al het lijden te maken heeft met het feit dat we door ons denken uit het nu weggehouden worden. Dat heeft tot gevolg dat we ons schuldig voelen, of spijt hebben over het verleden en ons zorgen maken over de toekomst. Het denken heeft grote invloed op het nu. Het hier en nu is volgens het denken namelijk nooit wat het zou moeten zijn. De kracht van Tolle vind ik zijn taalgebruik. Hij maakt mindfulness zeer toegankelijk. Er zijn inmiddels tal van Tolle groepen actief waar gemediteerd wordt en zijn boodschap gedeeld wordt.

Hoe kan mindfulness je functioneren verbeteren

Vele management-methodieken zijn er op gericht om anders te leren denken,voelen en doen en daarmee een andere wereld te scheppen. Een wereld die anders en vooral ook beter is. Het risico hiervan kan zijn dat we onze neiging tot controle voeden. Een van de meest diepgewortelde misverstanden is het idee dat we gelukkig zullen zijn als we alles krijgen wat we willen. Leren krijgen wat je wilt is een tussenstap in persoonlijke ontwikkeling en bewustwording waar je weer aan voorbij zult moeten gaan. Hier blijven hangen is een gevaarlijke valkuil. Het ontwikkelen van een neutrale- waarnemer- positie zorgt ervoor dat je je niet laat meeslepen door emoties en gepieker. Dat je helder kan blijven denken, meer toegang hebt tot je intuitie minder stresshormonen in je bloed hebt.

Van doen naar zijn

Jon Kabat Zinn noemt het een transfer van human-doings naar human-beings. Meer contact met ons Zelfzijn vergroot ons vermogen om echt in contact te zijn, zonder van alles te moeten doen.  Het zijn is ook een plek van toevlucht, het oog in de orkaan waar je door te oefenen altijd toegang toe hebt, zelfs in de meest lastige momenten van je leven.

Wakker worden!

Mediteren is allang niet meer zweverig, zelfs in de meest zakelijke omgevingen klinkt meer en meer de roep om reflectie, interesse voor de weg naar binnen. Managementboeken over nieuwe spiritualiteit in het bedrijfsleven vinden gretig aftrek. Symposia over deze onderwerpen worden druk bezocht.

Bewustzijnsontwikkeling kan alleen vanuit stilte, en dat betekent dat je een verantwoordelijkheid hebt om te kiezen voor die stilte. Veel mensen zeggen dat ze geen tijd hebben om dagelijks te mediteren. Mensen die ervaring hebben met meditatie zeggen dat ze geen tijd hebben om niet te mediteren.

Aanbevolen literatuur:

Spiritueel materialisme Chögyam Trungpa
De kracht van het nu Eckhart Tolle
Werken met mindfulness Edel Maex
De Lotus en de Roos Han de Wit
De Kunst van het geluk Howard Cutler en de Dalai Lama
Waar je ook gaat daar ben je Jon Kabat Zinn
Mindfulness en bevrijding van depressie Jon Kabat Zinn e.a.
Handboek Meditatief Ontspannen Jon Kabat-Zinn
Barsten zonder te breken Mark Epstein
Gedachten zonder denker Mark Epstein
Gelukkig leven Matthieu Ricard
Uit je hoofd, in het leven Steven C. Hayes
Mindfulness en acceptatie Steven Hayes e.a.
Radical Acceptance Tara Brach
Verborgen vrijheid Tarthang Tulku
Leven in aandacht Thich Nhat Hanh
Het gras wordt groener Thich Nhat Hanh
De psychologie van het ontwaken Watson Batchelor Claxton

Dit artikel werd eerder al gepubliceerd op Menscentraal.nl

Kees Dullemond

Kees Dullemond (1959) Na een loopbaan als trainer en opleider bij een grote Nederlandse bankverzekeraar, is hij twaalf jaar geleden begonnen met zijn eigen trainings- en coachingsbureau. Hij is door het New York Training Institute for NLP en de Nederlandse Academie voor Psychotherapie gecertificeerd als practitioner en masterpractitioner NLP, en heeft vervolgens de tweejarige opleiding tot Transpersoonlijk Coach Counselor (TCC) gevolgd bij Arcturus in Kessel, België. Daarnaast heeft hij een uitgebreide studie van de Boeddhistische psychologie gedaan. Hij mediteert nu zo’n 35 jaar, waarvan de laatste 19 jaar vanuit de Tibetaans Boeddhistische traditie. Hij is leerling geweest van oa. Lama Karta, heeft retraites gevolgd bij Prof. John Teasdale, Christina Feldmann en Traleg Rinpoche. Daarnaast heeft hij een opleiding tot mindfulnesstrainer gevolgd bij See True.
Hij helpt individuen en bedrijven bij het ontwikkelen van gezonde samenwerking, communicatie en leiderschap.
Vanaf 2011 is hij eigenaar en trainer/coach van Mindable, in 2012 als mede/eigenaar gevolgd door Corporate Mindfulness.

E: Kees Dullemond
S: www.mindable.nl
S: www.corporatemindfulness.nl
T: @Mindable_nl
L: www.linkedin.com/in/keesdullemond

artikel van auteur:
In het oog van de orkaan: mindfulness in de hedendaagse hectiek


‘Wend je niet af. Houd je blik gericht op deplek die is omzwachteld.
Daar stroomt het licht naar binnen.’ ~Roemi

Over de auteur

reacties (1)

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. […] Dit blogartikel was vermeld op Twitter. In het oog van de orkaan: mindfulness in de hedendaagse hectiek: . “Wie tot niets is geworden… http://goo.gl/fb/UztJ5 […]

Laat een Bericht achter




Een foto bij uw reactie kan met een Gravatar.