Kracht van de Zwerm – zelfsturing in de organisatie

In nauwelijks honderd pagina’s schreef Jaap van Ginneken een belangwekkend ‘inspiratie- en reflectieboek’. Tijdens het lezen ontdekt u wat hij daarmee bedoelt. Ieder hoofdstuk van ‘De kracht van de zwerm’ en voorbeeld van zwermgedrag zet u aan het denken over hoe dit afwijkt van de in managementbreinen aangeleerde en geconstrueerde denkwereld van organogrammen als afbeelding van de werkelijkheid. Fijntjes komt u erachter dat het dominante denken over organisaties nog het meest lijkt op primitief zwermgedrag van de roedel, de apenrots of de kudde.

In de realiteit blijken medewerkers van een organisatie hierdoor nauwelijks te worden gemotiveerd of geïnspireerd. Dit soort zwermen leveren vooral een gevoel van veiligheid, voorspelbaarheid en zekerheid. Meer ondernemende medewerkers echter organiseren op de achtergrond hun eigen sociale zwerm, een krachtig en professioneel netwerk. Daar halen ze hun echte motivatie en inspiratie. Daar wordt nieuwe kennis geproduceerd. Daar ontstaan geniale oplossingen en mogelijkheden.

Zwermen, aldus de auteur, omvatten een groot aantal gelijksoortige en vrijelijk bewegende eenheden, die geheel zelfstandig snel op elkaar en op de omgeving kunnen reageren, maar die daarbij toch een soort gelijkloop ontwikkelen. Een nieuwe eenheid en een samenhangend groter geheel van een hogere orde. U begrijpt wel dat dit voor managers geen prettige situatie moet zijn.

Hoe hou je zo’n zwerm beheersbaar, meetbaar en voorspelbaar? Oftewel, hoe kan ik een zwerm managen? Misschien moet je dat als manager dan ook maar niet willen. Zwermen zijn namelijk zelforganiserend en zelfreorganiserend, creatief en innovatief. Zij laten zich niet overheersen door dwang, organisatie en planning. Zwermen zijn, wat ik zelf pleeg te noemen, ‘coöperatief anarchistisch’. Hieronder moet overigens niet worden verstaan dat zij alleen maar uit zijn op wanorde en rotzooi trappen of dat ze wars zijn van leiders.

Jaap van Ginneken

Meer informatie over Jaap van Ginneken en zijn boeken: klik hier

Prachtig filmpje over een zwerm spreeuwen, die een wonderlijk schouwspel opvoeren.

Murmuration from Sophie Windsor Clive on Vimeo.