0

Leer uzelf en de ander beter kennen – Transactionele Analyse

Transactionele-Analyse-Pieter-van-Breemen-uitgelicht-Brainquest.nl-600x300
Artikel is eerder gepubliceerd op Menscentraal.nl

Pieter van Breemen – Van Breemen & Partner bv professionele ontwikkeling en personal coaching

Toevalligheden of Ken jezelf.

Mens erger je niet

Mens erger je nietIk ben o.k. Jij bent o.k. / Midprice

Ik ben o.k. Jij bent o.k. ..

Transactional Analysis in Psychotherapy by Eric Berne (the Author of Games People Play)

Transactional Analysis in Psychotherapy..

Wie Waagt Die Wint

Wie Waagt Die Wint

Psychodrama en transactionele analyse

Psychodrama en transactionele analyse.

Dat we niet elke dag hetzelfde beleven, weten we allemaal uit eigen ervaring maar al te goed. De tegenstellingen kunnen zelfs zo groot zijn, dat na een dag die niet “stuk kon” er een volgt, waarop we “het helemaal niet zien zitten”. Zo blijkt een dag die zich aan ons, terwijl we onder een vriendelijk zonnetje naar ons werk fietsen, zeer veelbelovend voorstelde, minder rooskleurig te eindigen en we ons om onduidelijke redenen triest voelen.

Een andere keer raakten we ineens ontstemd en moedeloos, toen na een uitstekende start een belangrijke bespreking toch niet bleek te verlopen zoals we hadden verwacht. Lieten de andere deelnemers het afweten? Of… was onze eigen stemming de bron van neerslachtigheid? Waaruit kwam die plotselinge stemmingsomslag dan voort?

Wie herkent dit lege, machteloze gevoel niet? In zijn daden geremd na een teleurstelling, geblokkeerd als gevolg van een onoverwinnelijk lijkende tegenwerking, gekwetst door een onheuse behandeling, ontevreden over een foutieve keuze, doordrenkt van onvrede over een totaal ander verloop van een zaak dan voor juist wordt gehouden enz. enz.

In zulke situaties voelen we ons naar en veelal in conflict met onszelf. De weg eruit lijkt in een doorhof besloten; we missen richtingsborden en kompas.! Kon toch de eeuwenoude, onuitroeibare wens “Ken uzelf”maar in vervulling gaan! Zelfkennis verwerven eist heel wat studie, energie en geduld. De meeste mensen steunen in het dagelijkse leven dan ook meer op toevallige ervaringen en daaraan ontleende inzichten dan op een ruime mate van systematisch verwerven kennis.

Transactionele-analyse-1-Pieter-van-Breemen-Menscentraal.nl

De ‘Ik’ en de ‘Ander’ proberen te ‘doorzien’

De zgn. Transactionele Analyse, die de Amerikaanse psychiater Eric Benne ontwikkelde, biedt een gemakkelijk te begrijpen theorie om zichzelf en de ander beter te ‘doorzien’, te begrijpen

Zowel de ‘Ik’ als de ‘Ander’ bestaan in de T.A. (Transactionele Analyse) uit drie aspecten. Deze aspecten worden aangeduid met algemeen bekende figuren, namelijk met ‘Ouder’, ‘Volwassene ’en ‘Kind’. Als gevolg van maatschappelijke invloeden, opvoeding en ervaringen zijn deze drie in ieder mens aanwezig, ook op latere leeftijd.

Het ‘Ouder’-aspect is in de loop van de tijd gevoed door alles wat autoriteitspersonen (ouders, docenten e.d.) de mens vanaf zijn vroegste jeugd hebben ingeprent (meestal met de beste bedoelingen! ). De ‘Ouder’ heeft twee kanten: de ‘zorgzame’en de ‘kritische’. Het ‘Ouderprogramma’ bevat – voor het overleven van kinderen en cultuur – noodzakelijke elementen als traditie, waarden, geweten en ethiek en uit zich enerzijds in koesteren, verzorgen, voeden, knuffelen e.d. (de ‘Zorgzame Ouder’) en anderzijds in controleren, bevelen, bestraffen e.d. (de ‘Kritische Ouder’). Anders gezegd: ‘Wees voorzichtig’ komt uit de mond van de ‘Zorgzame Ouder’ en ‘Luister!’ uit de mond van de ‘Kritische Ouder’.

Het ‘Kind’ in ieder individu bevat het oorspronkelijke; volkomen natuurlijk, spontaan, impulsief, creatief e.d. Tenzij ernstig onderdrukt behoudt het deze eigenschappen – gelukkig – ook op latere leeftijd. Het is de ene kant van het ‘Kind’, namelijk het ‘Vrije Kind’ dat wil spelen, lachen, huilen, zingen en vrij zijn. De andere kant van het ‘kind’ wordt gevormd door het ‘Aangepaste Kind’, dat volgzaam is, gehoorzaamt, zich netjes gedraagt, aarzelt, zich terugtrekt, zich schuldig voelt en aanpast. Het doet zonder verzet wat autoriteitspersonen verlangen en schikt zich daarin.

Het ‘Volwassene’-aspect is reflectief, rationeel van aard; het uit zich in objectief waarnemen, ordenen, afwegen, nuchter beredeneren, niet oordelen e.d. en ontwikkelt zich door feitenstudie, logisch denken, juist concluderen en bewust kiezen.

Alle drie aspecten – ouder, kind en volwassenen – zijn voor de mens psychisch van belang. Op zijn tijd moet de mens kunnen verzorgen en corrigeren (de ‘Ouder’), kunnen spelen en gehoorzamen (het ‘Kind’) en kunnen denken en zakendoen (de ‘Volwassene’)

Innerlijke conflicten

In iedere situatie overheerst een van deze aspecten, mentale posities. Regelmatig komen echter aspecten met elkaar in strijd, waardoor we innerlijke conflicten beleven.

Een paar voorbeelden uit de werksfeer. Perfectionistisch opgevoed heeft mevrouw A voor haar werk zoveel tijd nodig, dat ze bij haar collega’s achterblijft. Haar innerlijke ‘Kritische Ouder ‘, die haar dwingt geen fouten te maken, komt in strijd met haar innerlijke ‘Volwassene’, die weet eigenlijk meer te moeten presteren. Zolang dit contrast haar in de greep heeft, zal mevrouw A zich niet prettig voelen.

Terwijl meneer B zich gereedmaakt om naar een lang begeerd fuifje te gaan, hapert een machine en wordt hij als deskundige geconfronteerd met een langdurige reparatie. Het ‘Vrije Kind’, dat onmiddellijk naar het fuifje wil, komt in strijd met de ‘Volwassene’, die weet dat de reparatie voorrang moet hebben.

Een innerlijke strijd kunnen we beëindigen of tenminste afzwakken door te kiezen. Maar zelfs de beste keuze is meestal niet zonder gevolgen. Ze kan pijn doen, bijvoorbeeld als uit plichtsbetrachting een pleziertje moet worden opgegeven. Doch ook buiten onszelf confronteert een keuze ons vaak met allerlei consequenties. Ze kan bijvoorbeeld een ander in zijn belangen raken en door hem worden afgekeurd of afgewezen. Talloos zijn de relaties, die we onvermijdelijk met andere mensen moeten onderhouden. Ze dragen allemaal kiemen van een conflict in zich!

De eigen ‘Ouder’, ‘Volwassene’ en ‘Kind’ en die van de ‘Ander’

Het ‘relationeel gebeuren’, d.i. de interactie tussen de betrokken mensen in een situatie, heeft T.A. helder vorm gegeven in gespreks-/ functioneringsmodellen’. Daarin worden negen verschillende ‘verbindingen’ tussen ‘Ouder’, ‘Volwassene’ en ‘Kind’ van betrokkenen (van de ‘Ik’ en de ‘Ander’ dus) onderscheiden. Al deze verbindingen (die zich uiteraard nooit allemaal tegelijk kunnen voordoen) in een figuur voorgesteld, zien er als volgt uit.

Transactionele-analyse-2-Pieter-van-Breemen-Menscentraal.nl

persoon A                                 persoon B

Omdat die verbindingen zowel van persoon A als van persoon B kunnen uitgaan, ontstaat er in een functioneringsmodel een grote en interessante reeks transactiemogelijkheden. Een transactie bestaat uit een ‘prikkel’(een uit een behoefte geboren initiatief), uitgaand van bijvoorbeeld persoon B. Die prikkel wordt door persoon A meestal met een ‘reactie’ beantwoord. Deze reactie van persoon A kan vervolgens weer de prikkel vormen voor persoon B, waarop deze – althans zolang de twee op elkaar blijven reageren – op zijn beurt weer een reactie geeft. Dat gaat zo door, totdat A en B of een van beiden

  • om welke reden dan ook (uitgepraat zijn, boos weglopen enz.)
  • het contact verbreekt.

Vier voorbeelden van transacties.

Voorbeeld 1

  1. Chef tot secretaresse; ‘In de laatste alinea zitten vier fouten’.
  2. Secretaresse tot chef: ‘Sorry, ik lees dat stuk nog even opnieuw door en zal de fouten verbeteren’.

Dit is een transactie op ‘Volwassene’-niveau.

Transactionele-analyse-3-Pieter-van-Breemen-Menscentraal.nlVoorbeeld 2

  1. Chef tot secretaresse; ‘Wees nou een niet zo vreselijk slordig’.
  2. Secretaresse tot chef: ‘Ik heb ook zo’n erge hoofdpijn!’

De transactie verloopt tussen de ‘Kritische Ouder’ en het ‘Aangepaste Kind’.

Transactionele-analyse-4-Pieter-van-Breemen-Menscentraal.nlVoorbeeld 3

  1. Chef tot secretaresse: ‘Mag ik vanavond met je uit?’
  2. Secretaresse tot chef: ‘Over een kwartier ben ik klaar en dan ga ik naar huis’.

Transactionele-analyse-5-Pieter-van-Breemen-Menscentraal.nlDeze zgn. gekruiste transactie kan onmiddellijk stagneren, omdat betrokkenen op een verschillende ‘golflengte zitten’. Partijen verbreken dan de communicatie in tegenstelling met de zgn. Parallelle transactie (zoals in de twee voorafgaande voorbeelden), die naar behoefte kunnen worden voortgezet.

Voorbeeld 4  (voortzetting van voorbeeld 2)

  1. chef tot secretaresse: ‘Oh, wat vervelend. Ga maar even een luchtje scheppen’.
  2. Secretaresse tot chef: ‘Dank u, heel vriendelijk van u’.

De transactie verloopt nog steeds tussen de ‘Zorgzame Ouder’ en het ‘Aangepaste Kind’.

Transactionele-analyse-6-Pieter-van-Breemen-Menscentraal.nlDe transactie verloopt nog steeds tussen de ‘Zorgzame Ouder’ en het ‘Aangepaste Kind’.

Dergelijke verhelderende gespreks-/ functioneringmodellen kunnen heel goed behulpzaam zijn om het gecompliceerde gebeuren uit onszelf en in het menselijk verkeer beter te ‘doorzien’ en de veroorzakers van interne en externe (geestelijke) conflicten, van disharmonie in gevoelens en van onbegrip voor eigen en andermans gedrag op te sporen.

Die veroorzakers vinden in het T.A.-denken hun oorsprong in ‘strijdige posities’ binnen de mens zelf of tussen mensen die in eenzelfde situatie zijn betrokken.

Werksituaties in gespreks-/ functioneringsmodellen

Uit de talloze conflicten die zoal in werksituaties kunnen voorkomen, nog een voorbeeld met het bijbehorende functioneringsmodel.

Transactionele-analyse-7-Pieter-van-Breemen-Menscentraal.nl

De chef is een klager over die ‘moeilijke-jeugd-van-tegenwoordig’. De typiste is een nog speelse schoolverlaatster. Ze vindt de chef een zeurkous. Chef tot (de ‘Ouder’ in) de typiste: ‘Op scholen hadden ze strenger moeten zijn’.

Typiste tot (‘het ‘Kind’ in) de chef: ‘Heeft u ook veel lol gehad op school?’(denkend: ‘ouwe zeurkous’).

Deze transactie mist aansluiting in de ingenomen posities; de (kritische) “Ouder’ van de typiste had een passend antwoord moeten geven aan de (kritische) ‘Ouder’ van de chef. Bijvoorbeeld met: ‘u hebt gelijk, meneer’ – zie streeplijntje . Nu dit niet gebeurt, wordt de chef waarschijnlijk boos.

Ontevredenheid en onvrede: signalen

Dat hele complex van negatieve verschijnselen manifesteert zich veelal in een sfeer van ontevredenheid en onvrede, duidelijk aan te voelen, maar niet altijd gemakkelijk te verbeteren.

Onvrede is m.i. een moeilijker te grijpen en te bestrijden verschijnsel dan ‘ontevredenheid’. Ontevredenheid is een gevoel van (incidentele) misnoegdheid, een vrij duidelijk definieerbaar gevoel over een ongewenste omstandigheid, die (redelijk) exact valt vast te stellen. Omdat de veroorzaker (vrij) goed aanwijsbaar is, kan ontevredenheid – door tenietdoen van de oorzaak of door aanpassen daaraan – met goede wil meestal uit de wereld worden geholpen of tot ‘afsterven’ worden gebracht.

‘Onvrede’ zit dieper. Het is disharmonie, onenigheid binnen een persoon of binnen een samenhangende groep

‘Onvrede’ geeft het gevoel, dat ‘dingen niet met elkaar overeenstemmen en (haast) niet te verbeteren zijn’. Het onvredegevoel kan zich heel lang voortslepen. Toch eist ‘verbroken harmonie’ op de werkplek alle aandacht van de leiding. Werksfeer, arbeidsvreugde en productiviteit kunnen er ernstig door worden geschaad.

Transactionele Analyse en onvrede

Bij het aanpakken van onvredeproblemen kan T.A. met allerlei vragen te hulp worden geroepen. Is de leiding te autoritair? (Teveel ‘Kritische Ouder’?) Krijgen eigen initiatief (van de ‘Volwassene’) en fantasie (van het ‘Vrije Kind’) de nodige ruimte om zich productief te maken? Compenseren medewerkers vanwege een benauwende ‘Ouder’ sfeer hun behoeften misschien met de ongebondenheid van het misleidende ‘Vrije Kind’, onverschillig voor oplossingen en resultaten? Of juist zonder verzet met het ‘Aangepaste kind’? Kent de organisatie voldoende emotionele speelruimte?

M.a.w.: bezetten betrokkenen in hun transacties (bijna) alleen de droge ‘Volwassene’-rol of kan er op zijn tijd (vanuit het ‘Vrije Kind’) ook gelachen en genoten worden? Heeft het sociaal beleid een ‘Zorgzame Ouder ‘-versus’ ‘aangepaste Kind’-karakter of een ‘volwassene’-versus: ‘Volwassene’-karakter? En hoe uit zich dat ondermeer in de stijl van leidinggeven en in het voorzieningenpakket?

Het antwoord op zulke vragen kan in een functioneringsmodel duidelijk worden gemaakt, waarna uit verkregen inzichten kritische conclusies kunnen worden getrokken, Zelfs de beste analyse, de beste voornemens en de meest serieuze aanpak zullen toch niet leiden tot een volmaakte werksfeer. Het blijft immers allemaal mensenwerk!

De positieve kant van onvrede

Gelukkig echter heeft het bestaan van onvrede naast negatieve ook positieve kanten!

Ook in de organisatie, waarin men werkt, kan onvrede zowel verlammend als stimulerend werken. O.m. stimulerend, wanneer de verantwoordelijke personen er door gaan beseffen, dat er ‘met het oude moet worden gebroken’ en veranderingen of vernieuwingen noodzakelijk zijn. Ook van ‘onderaf’ kunnen hiertoe vaak aanzetten worden gegeven. Persoonlijke onvredegevoelens mogen niet te gemakkelijk op anderen worden afgeschoven. Immers, niemand staat los van zijn omgeving. Van die omgeving mag men ‘nemen’, maar men zal er ook aan moeten ‘geven’. Dat eist een voortdurende aanpassing. Onbeperkt mag de mens zich echter niet aanpassen, want dan vervluchtigt hij tot ‘lucht’.

De balans tussen ‘harmonie en conflict’ met de omgeving is zelden in ‘rust’- de samenleving is immers niet statisch. Zonder afleesbare norm moet de mens met zijn verstand en intuïtie de beste weg zien te vinden, een berisping of straf riskerend, als hij buiten de bebakening van gewoonten, regels of wetten treedt. Wellicht kan T.A. bij diverse onvredeverschijnselen helpen te ontdekken, waar en hoe betrokkene uit zijn problemen kan komen.

Kijk eerlijk in de spiegel

Met de T.A- spiegel in de hand kan men zich zowel over zichzelf als over (de relatie met) anderen behoorlijk misleiden. Het is een heel menselijke neiging om zichzelf mooier te zien dan anderen. Bij het gebruik van T.A. moet men zich daarvan terdege bewust zijn. Een bedrieglijk functioneringsmodel, waarin bijvoorbeeld het feitelijke ‘Aangepaste Kind’ is uitgewisseld tegen de ‘Volwassene’ levert een heel ander inzicht op van de transactie dan deze werkelijk is. Ook zal het veelvuldig voorkomen dat vanuit ieders persoonlijke visie op en de gevoelens over de ‘Ouder’, en de ‘Volwassene’ en het ‘Kind’ enkele – dezelfde situatie analyserende – een transactie verschillend wordt beoordeeld.

Zulke afwijkingen, op zich begrijpelijk, zal men – evenals de neiging zichzelf in het functioneringsmodel ‘mooier in te kleuren’- moeten elimineren. Door de analyses te maken en/of te evalueren in een echt open discussie zal dit bezwaar in hoge mate kunnen worden opgeheven.

T.A. vormt evenals elk stuk gereedschap een hulpmiddel dat zowel ge- als misbruikt kan worden. Tot misbruik behoren o.m. een te ongenuanceerde, dogmatische toepassing en de verheffing van het middel tot doel op zich. Waarschijnlijk behaalt de ‘Volwassene’, die nog voldoende ‘Vrije Kind’ in zich draagt, de beste resultaten. Omdat hij met gereedschap kan omgaan en er tevens de beperkingen van ziet.

Enkele titels van boeken over Transactionele Analyse (of mede over T.A.):

  • Ik ben o.k., jij bent o.k., Thomas A. Harris
  • ‘Mens erger je niet’. dr. Eric Berne, uitgeverij N.V.S.H., Den Haag
  • ‘Wat er allemaal speelt”, dr. Eric Berne, Bert Bakker, Den haag
  • ‘Wie waagt die wint’, Muriel James en Dorothy Jongeward, Inter European Editions Amsterdam
  • ‘Succesvolle relaties in het management’, Gilbert Willems, Kluwer Deventer.
  • Leer uzelf en de ander beter kennen, artikel Leidinggeven en organiseren 1988 – auteur J.R. Hafkenscheid,

Gerelateerde onderwerpen op Menscentraal.nl:
De Slinger van Groei – eenheid in diversiteit
lang leve de mislukking
persoonlijk leiderschap: road map voor zakelijk succes
kritiek: nut van fouten


Even voorstellen: Pieter van Breemen

Menscentraal.nl_home_Pieter_van_BreemenPieter H.J. van Breemen (1938) heeft mede op basis van zijn praktische ervaring in het bedrijfsleven Integration op basis van Persoonlijk Meesterschap ontwikkeld. Hij heeft uiteenlopende functies bekleed, waaronder Productmanager, Exportmanager, Regional Manager Europe, Marketing Directeur en Algemeen directeur. Die ervaringen, gekoppeld aan zijn psychologische en spirituele ontwikkeling, maken hem tot een vertrouwde gids in persoonlijke groei.

Zijn kennis en kunde op het laatstgenoemde gebied zijn gevormd door zijn opleidingen aan het Instituut voor Psychosynthese, het Instituut voor Eclectische Psychologie, IAS International Institute for the Application of Social Sciences (Transactionele Analyse certificaat TA101, Gestalt en Grouprelation). Hij is gecertificeerd door het New York Training Institute for NLP en het ITH – Amsterdam als Master Practioner. Ook volgde hij de opleidingen Transpersoonlijke Coaching en Counseling en Intensieve Training Systemisch Werken.

Al diverse jaren werkt hij met veel plezier voor bedrijven. Zijn dagelijkse werk bestaat uit het helpen van organisaties en de mensen van die bedrijven om hun kwaliteiten beter te benutten. Zo geeft hij trainingen in persoonlijke effectiviteit, communicatie, samenwerking en leidinggeven.

In zijn werk komt hij vaak in aanraking met de manier waarop mensen met kritiek omgaan en ziet heel vaak, dat mogelijkheden om te leren, verloren gaan door ergernis als gevolg van de manier waarop men met kritiek omgaat. Ook in bedrijven ziet hij mogelijkheden om hiermee je voordeel te doen.

S: www.vanbreemenenpartner.nl
S: www.persoonlijk-meesterscha
p.nl

artikelen van auteur op Menscentraal.nl:
Leer uzelf en de ander beter kennen – Transactionele Analyse
De Slinger van Groei – eenheid in diversiteit
lang leve de mislukking
persoonlijk leiderschap: road map voor zakelijk succes
kritiek: nut van fouten

“Awareness requires living in the here and now, and not in the elsewhere, the past or the future.” ~ Eric Berne, Games People Play

Over de auteur

Laat een Bericht achter




Een foto bij uw reactie kan met een Gravatar.